การสืบสรรค์ผญาร่วมสมัยในเฟซบุ๊กแฟนเพจ

บทคัดย่อ

           บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) เพื่อวิเคราะห์รูปแบบ เนื้อหา และแนวคิดของบทผญาร่วมสมัยในเฟซบุ๊กแฟนเพจ และ (๒) วิเคราะห์การสืบสรรค์ผญาร่วมสมัยในเฟซบุ๊กแฟนเพจ “ผญานวกะ” โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสารและบทผญาที่เผยแพร่ในสื่อสังคมออนไลน์จากเพจผญานวกะ จำนวน  353 บท การวิเคราะห์อาศัยแนวคิดเรื่องการสืบสรรค์วรรณกรรมและแนวคิดวรรณกรรมร่วมสมัยมาเป็นกรอบการศึกษา นำเสนอข้อมูลแบบพรรณนาวิเคราะห์

             ผลการวิจัยพบว่า (1) รูปแบบผญาที่ปรากฏในเพจ “ผญานวกะ” ได้แก่ โคลงสาร กลอนอีสาน กลอนแปด และร่าย ผญาส่วนใหญ่ใช้ภาษาที่เข้าใจง่าย มีความไพเราะ และเข้ากับชีวิตจริงของผู้อ่านในยุคปัจจุบัน เนื้อหาของบทผญา แบ่งได้ 3 ประเภท ได้แก่ ผญาเกี้ยว ผญาอวยพร และผญาสอน สะท้อนให้เห็นถึงวิถีชีวิต และภูมิปัญญาของชาวอีสาน ที่ยังคงความหมายและคุณค่าเดิมไว้ แม้จะอยู่ในบริบทสังคมสมัยใหม่ ส่วนแนวคิดของบทผญาร่วมสมัย ไม่เพียงแต่สืบทอดรูปแบบทางวรรณกรรมแต่ยังสะท้อนมุมมองทางสังคม เศรษฐกิจ และวัฒนธรรมร่วมสมัยของคนอีสาน (๒) ผลการวิเคราะห์การสืบสรรค์ของบทผญาร่วมสมัย พบว่ามีการสืบสรรค์ ๓ ประเภท คือ ๑) การสืบสรรค์ด้านรูปแบบ มีลักษณะการสืบสรรค์ ได้แก่ การสืบสรรค์รูปแบบจำนวนพยางค์ไม่เคร่งครัด การสืบสรรค์รูปแบบไม่บังคับจำนวนบาทและจำนวนบท และ การสืบสรรค์รูปแบบการสรรคำ มีการใช้คำซ้ำเพื่อเน้นย้ำและสร้างจังหวะเพื่อสื่อความหมาย ๒) การสืบสรรค์ด้านเนื้อหา มีลักษณะการสืบสรรค์ ได้แก่ การสืบสรรค์ผญาผ่านการใช้จินตภาพเดิมในบริบทใหม่ การสืบสรรค์ผ่านการดัดแปลงเพื่อสื่อสารความหมายใหม่ การสืบสรรค์ผญาด้วยการนำตัวบทเดิมมาแต่งใหม่ด้วยวิธีการล้อเลียน และการสืบสรรค์ผญาด้วยการนำตัวบทเดิมมาอ้างหรือพาดพิงเพื่อให้เข้ากับค่านิยมหรือบริบทสมัยใหม่ และ ๓) การสืบสรรค์ด้านแนวคิด ได้แก่ การสืบสรรค์แนวคิดร่วมสมัยในเวลาปัจจุบัน การสืบสรรค์แนวคิดในเหตุการณ์ การสืบสรรค์ในรูปแบบ การสืบสรรค์ในเนื้อหา  และการสืบสรรค์ในแนวคิด การสืบสรรค์ผญาร่วมสมัยสะท้อนถึงกระบวนการสืบทอดและพัฒนาอัตลักษณ์วัฒนธรรมท้องถิ่นให้ยึดโยงกับสังคมร่วมสมัย รวมถึงสะท้อนให้เห็นถึงกระบวนการสืบสานทางวัฒนธรรมที่มีทั้งการคงรูปแบบดั้งเดิมและการประยุกต์ให้เข้ากับยุคสมัยเป็นหลักฐานทางวรรณกรรมที่ชี้ให้เห็นว่า ผญาอีสานยังมีชีวิต และสามารถพัฒนาเป็นสื่อสร้างสรรค์ที่สอดคล้องกับอัตลักษณ์ท้องถิ่นและโลกยุคใหม่