รูปแบบการออกแบบความคิดเชิงสร้างสรรค์ตามหลักพระพุทธศาสนา

บทคัดย่อ

         บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ ได้แก่ (๑) เพื่อศึกษาการออกแบบความคิดเชิงสร้างสรรค์ตามหลักศาสตร์สมัยใหม่ (๒) เพื่อศึกษาการออกแบบความคิดเชิงสร้างสรรค์ตามหลักพระพุทธศาสนา (๓) เพื่อพัฒนารูปแบบที่ส่งเสริมความคิดเชิงสร้างสรรค์ตามหลักพระพุทธศาสนา การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยใช้วิธีการวิเคราะห์และสังเคราะห์ข้อมูลจากคัมภีร์พระพุทธศาสนา เอกสารทางวิชาการด้านความคิดเชิงสร้างสรรค์ แนวคิดการออกแบบเชิงความคิด และองค์ความรู้ด้านประสาทวิทยาศาสตร์ การออกแบบความคิดเชิงสร้างสรรค์ตามหลักศาสตร์สมัยใหม่ประกอบไปด้วย ความคิดเชิงออกแบบ ความคิดเชิงสร้างสรรค์ และความคิดวิจารณญาณ

         ผลการวิจัยพบว่า ความคิดเชิงสร้างสรรค์ตามหลักพระพุทธศาสนามีลักษณะเป็นองค์รวม ประกอบด้วย ๓ มิติ ได้แก่ มิติด้านพฤติกรรมเชื่อมโยงกับศีล มิติด้านจิตใจเชื่อมโยงกับสมาธิ และมิติด้านปัญญาที่สอดคล้องกับไตรสิกขา โดยมี “สติ” เป็นองค์ประกอบสำคัญทำให้เกิดสมาธิที่ทำหน้าที่เชื่อมโยงทั้งสามมิติให้เกิดความสมดุล หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาในการออกแบบความคิดเชิงสร้างสรรค์สามารถสังเคราะห์ได้จากหลักโยนิโสมนสิการ ซึ่งเป็นกระบวนการคิดอย่างแยบคายและเป็นระบบ ผู้วิจัยได้พัฒนารูปแบบการส่งเสริมความคิดเชิงสร้างสรรค์ในลักษณะเชิงกระบวนการซึ่งประกอบด้วย ๖ ขั้นตอน ได้แก่ (๑) การตั้งสติ (๒) การสังเกตอย่างลึก (๓) การวิเคราะห์ปัญหา(๔) การสร้างแนวคิด (๕) การทดลองปฏิบัติ และ (๖) การสะท้อนคิดและพัฒนา โดยรูปแบบดังกล่าวมีลักษณะเป็นวงจร (Loop) ที่สามารถพัฒนาได้อย่างต่อเนื่อง และมีการบูรณาการระหว่างหลักพระพุทธศาสนากับกระบวนการ Design Thinking และองค์ความรู้ด้านประสาทวิทยาศาสตร์ องค์ความรู้ใหม่ที่ได้จากการวิจัยนี้ คือ การเสนอรูปแบบการส่งเสริมความคิดเชิงสร้างสรรค์ที่มี “สติ” เป็นแกนกลางในการกำกับกระบวนการคิด และอธิบายความสัมพันธ์ระหว่างสติ การทำงานของสมอง และความคิดเชิงสร้างสรรค์ในลักษณะเชิงบูรณาการ อันนำไปสู่การพัฒนาความคิดสร้างสรรค์ที่มีทั้งความแปลกใหม่ ความเหมาะสม และตั้งอยู่บนพื้นฐานของคุณธรรมรูปแบบดังกล่าวสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการเรียนรู้เชิงสร้างสรรค์ พัฒนาจิตใจและแรงจูงใจ พัฒนาปัญญาและกระบวนการคิด และการจัดการเรียนการสอนเชิงบูรณาการ เพื่อส่งเสริมการพัฒนามนุษย์อย่างรอบด้านให้เกิดคุณค่า ทั้งในมิติของปัญญา จิตใจ และพฤติกรรม สังคมและวิชาการอันสอดคล้องกับเป้าหมายของการศึกษาตามหลักพระพุทธศาสนาในการพัฒนารูปแบบและนำรูปแบบไปใช้ให้เกิดประโยชน์