การพัฒนานวัตกรรมพุทธศิลปกรรมล้านนาจากเซรามิก อำเภอเกาะคา จังหวัดลำปาง
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ ได้แก่ (1) เพื่อศึกษาวิเคราะห์รูปแบบงานเซรามิกในบริบทของชุมชนบ้านศาลาเม็ง ตำบลท่าผา อำเภอเกาะคา จังหวัดลำปาง (2) เพื่อพัฒนาและสร้างสรรค์งานพุทธศิลปกรรมล้านนาในรูปแบบนวัตกรรมเซรามิก และ (3) เพื่อประเมินผลนวัตกรรมเซรามิกที่ผสานพุทธศิลปกรรมล้านนาและสามารถถ่ายทอดสู่สังคม
การวิจัยนี้เป็นการวิจัยและพัฒนาในลักษณะการวิจัยเชิงปฏิบัติการสร้างสรรค์ทางศิลปกรรม ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพแบบมีส่วนร่วม และบูรณาการองค์ความรู้ข้ามศาสตร์ระหว่างพุทธศิลปกรรมล้านนา ภูมิปัญญาหัตถกรรมเซรามิก และวัสดุศาสตร์ร่วมสมัย โดยมีผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 18 รูป/คน เพื่อนำไปสู่การสร้างต้นแบบนวัตกรรมและการประเมินผลเชิงสุนทรียศาสตร์และการใช้ประโยชน์
ผลการวิจัยพบว่า (1) งานเซรามิกของชุมชนบ้านศาลาเม็งมีอัตลักษณ์ล้านนาเด่นชัด โดยได้รับแรงบันดาลใจจากองค์ประกอบทางสถาปัตยกรรมของพระธาตุเจดีย์ ณ วัดพระธาตุลำปางหลวง อาทิ ฐานบัว ปล้องไฉน สัดส่วนองค์ระฆัง และลวดลายปูนปั้น ซึ่งสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างภูมิปัญญาท้องถิ่นกับศิลปกรรมทางพระพุทธศาสนา (2) การพัฒนานวัตกรรมดำเนินการอย่างเป็นระบบตามกระบวนการวิจัยและสร้างสรรค์ ประกอบด้วย การวิเคราะห์ต้นแบบทางศิลปกรรม การออกแบบเชิงแนวคิดภายใต้กรอบ “การอนุรักษ์เชิงสร้างสรรค์” การทดลองวัสดุและเทคนิคเซรามิก การสร้างต้นแบบ และการประเมินปรับปรุง โดยมีการทดลองสูตรเนื้อดินเพื่อลดการแตกร้าว ทดลองเคลือบลัสเตอร์ทองเพื่อสร้างมิติแสงเงา และการเผาแบบสองรอบเพื่อเพิ่มคุณภาพพื้นผิว ส่งผลให้เกิดต้นแบบ “พระธาตุจำลองจากเซรามิก” ที่มีความงามเชิงสุนทรียศาสตร์ ความหมายเชิงสัญลักษณ์ทางศาสนา และความคงทนเชิงวัสดุในระดับที่สามารถผลิตซ้ำได้จริง (3) ผลการประเมินพบว่า ผู้เชี่ยวชาญและกลุ่มเป้าหมายมีความพึงพอใจในระดับสูง (ค่าเฉลี่ย 4.65 จาก 5 คะแนน) โดยเห็นว่าชิ้นงานสามารถสื่อสารคุณค่าพุทธศิลป์ล้านนา สะท้อนความเชื่อและความศักดิ์สิทธิ์ และมีศักยภาพต่อยอดสู่ผลิตภัณฑ์ศิลปกรรมร่วมสมัยที่สนับสนุนเศรษฐกิจสร้างสรรค์ การท่องเที่ยว และการเรียนรู้ทางวัฒนธรรม ตั้งแต่ระดับชุมชนจนถึงระดับประเทศได้อย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Baldacchino, G. (2002). Cultural Tourism and Heritage Management. Bristol, UK: Channel View Publications.
Booncharoen, K. (2023). Integration of Lanna Buddhist Art in Modern Ceramics. Lanna Arts Journal, 5(1), 15–29.
Eakjan, D., Kotsuppho, P., Tasonthi, S., Panyacheen, P., & Pin-kaew, J. (2022). The Critical Study of Buddhist Art in Lanna. Journal of
Buddhist Studies, 13(1), 209–221.
Eliade, M. (1959). The Sacred and the Profane: The Nature of Religion. San Diego, CA: Harcourt.
Geertz, C. (1973). The interpretation of cultures. New York: Basic Books.
Khadvichai, A., Saokong, P., Piladdhammakorn, P., & Subrahmapanno, P. T. (2024). The Creation of Buddhist Lanna Paintings by Using
Natural Materials and Minerals to Create Contemporary Art. Dhammathas Academic Journal, 24(3), 87–102.
Kruaraya, P. (2025). Symbolism in Lanna Buddhist Art: Kalasa Vessels and Ritual Aesthetics as Cultural Wisdom. Journal of Buddhist Art
and Culture, 18(1), 75–98.
Kumar, R., & Singh, P. (2021). Sacred Art and Perception: Symbolism and Spiritual Aesthetics. Journal of Religious Art Studies, 9(2),
–118.
Lee, S., & Chen, Y. (2023). Craft Innovation and Material Culture in Contemporary Design. International Journal of Design, 17(1), 77–91.
Lhomchaychotikul, P. (2024). Influence of Lankan Buddhism in Lanna Buddhist Art. Journal of Buddhist Psychology, 9(2), 273–287.
Office of the Permanent Secretary, Ministry of Culture. (2021). Creative Economy Policy and Cultural Development in Thailand. Ministry
of Culture.
Phrakhrukowitthawatee. (2024). The Lanna Pulpit: Identity, Wisdom, and Aesthetics in Buddhist Cultural Heritage. Saeng-Isan Academic
Journal, 21(2), 170–185.
Saithong, W. (2021). Lanna Ceramic Wisdom: Case Study of Ka Gai bowls in Lampang Province (Master’s thesis, Chiang Mai University).
Chiang Mai.
Sawatsing, S. (2021). Development and Trade of Sukhothai Celadon Ceramics. Lanna Arts Journal, 10(1), 20–35.
Smith, L. (2021). Uses of Heritage. (2nd ed.). Routledge.
Sriboonruang, S. (2021). Local Wisdom and Buddhist Art in Lanna Society. Chiang Mai University Press.
Tan, J., & Ibrahim, N. (2024). Cultural Innovation and Heritage Crafts in Southeast Asia. Journal of Cultural Heritage Studies, 18(2), 55–72.
Thailand Research Fund. (2024). Cultural Innovation and Sustainable Community Development. Thailand Research Fund.
UNCTAD. (2022). Creative Economy Outlook 2022. United Nations.
UNESCO. (2022). Operational Principles for Safeguarding Intangible Cultural Heritage. UNESCO Publishing.
