ห้องเรียนธรรมชาติ: การจัดประสบการณ์เพื่อส่งเสริมทักษะทางสมองส่วนหน้า (EF) ของเด็กปฐมวัย

ผู้แต่ง

  • ศุภลักษณ์ สุธงษา ภาควิชาหลักสูตรและการสอน คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง
  • ปิยะนันท์ หิรัณย์ชโลทร ภาควิชาการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
  • ชลาธิป สมาหิโต ภาควิชาการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
  • อรพรรณ บุตรกตัญญู ภาควิชาการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์
  • ธยานี เล่ห์มงคล ภาควิชาการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์

คำสำคัญ:

การจัดประสบการณ์, เด็กปฐมวัย, ทักษะทางสมองส่วนหน้า, ห้องเรียนธรรมชาติ

บทคัดย่อ

การพัฒนาทักษะทางสมองส่วนหน้า (Executive Function: EF) ถือเป็นรากฐานสำคัญของการเรียนรู้และการใช้ชีวิตทั้งในปัจจุบันและอนาคตของเด็กปฐมวัยซึ่งเป็นวัยทองของการพัฒนาทักษะทางสมอง งานวิจัยและทฤษฎีทางการศึกษาแสดงให้เห็นว่าการเรียนรู้โดยใช้ธรรมชาติเป็นฐาน (Nature-Based Learning) มีศักยภาพในการส่งเสริม EF ผ่านการเล่น การสำรวจ และการมีปฏิสัมพันธ์กับสิ่งแวดล้อมจริง กิจกรรมที่เกิดขึ้นในห้องเรียนธรรมชาติ เช่น การเล่นอิสระ การเรียนรู้จากประสบการณ์ตรง การมีปฏิสัมพันธ์ทางสังคม และการส่งเสริมทักษะด้านร่างกายและอารมณ์ ช่วยพัฒนาองค์ประกอบของ EF ได้แก่ ความจำเพื่อใช้งาน (working memory) การยั้งคิดไตร่ตรอง (inhibitory control) และความยืดหยุ่นทางความคิด (cognitive flexibility) บทความนี้มุ่งอธิบายหลักการ แนวคิด และแนวทางการจัดประสบการณ์โดยใช้ห้องเรียนธรรมชาติเพื่อส่งเสริม EF ของเด็กปฐมวัย โดยอ้างอิงงานวิจัยและกรอบแนวคิดจากนานาประเทศ เพื่อเสนอแนวทางการพัฒนาเด็กปฐมวัยตามบริบทของสังคมไทยอย่างมีคุณภาพทั้งด้านการเรียนรู้และการใช้ชีวิตในอนาคตอย่างยั่งยืน

เอกสารอ้างอิง

Ackerman, D., & Friedman-Krauss, A. (2017). Preschoolers’ executive function: Importance, contributors, research needs and assessment options. Educational Testing Service. Policy Information Report, Princeton, NJ: Educational Testing Service. Research Report No. RR-17-22. https://doi.org/10.1002/ets2.12148

Acharibasam, J. B., & McVittie, J. (2023). Connecting children to nature through the integration of indigenous ecological knowledge into early childhood environmental education. Australian Journal of Environmental Education, 39(3), 349-361. doi:10.1017/aee.2022.37

Annuha, A. (2024). The effectiveness of nature-based learning on early childhood gross motor development. Jurnal Pena Paud, 5(2), 143–156. https://doi.org/10.33369/jpp.v5i2.38237

Atler, K. H. (2024). Experiences of early childhood leaders in U.S. nature-based learning programs [Doctoral dissertation]. Walden University.

Australian Institute of Family Studies. (2023). Engaging young children (0–5 years) in nature play. Australian Government. https://aifs.gov.au/sites/default/files/2023-11/2310_CFCA_PG_Engaging-young-children-in-nature-play.pdf

Carr, V., Brown, R. D., Schlembach, S., & Kochanowski, L. (2017). Nature by design: Playscape affordances support the use of executive function in preschoolers. Child, Youth and Environments, 27(2), 25–46. https://doi.org/10.7721/chilyoutenvi.27.2.0025

Center on the Developing Child at Harvard University. (2014). Enhancing and practicing executive function skills with children from infancy to adolescence. https://children.wi.gov/Documents/Harvard%20Parenting%20Resource.pdf

Craig, D., Trina, N. A., Monsur, M., Haque, U. T., Farrow, G., Hasan, M. Z., Tasnim, F., & Akinbobola, M. S. (2024). Effective nature-based outdoor play and learning environments for below-3 children: A literature-based summary. International Journal of Environmental Research and Public Health, 21, 1247. https://doi.org/10.3390/ijerph21091247

Diamond, A. (2013). Executive functions. Annual Review of Psychology, 64, 135–168. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-113011-143750

Ernst, J., McAllister, K., Siklander, P., & Storli, R. (2021). Contributions to sustainability through young children’s nature play: A systematic review. Sustainability, 13(13), 7443. https://doi.org/10.3390/su13137443

Ernst, J., Sobel, D., & Neil, A. (2022). Executive function in early childhood: Harnessing the potential of nature-based practices to elevate and equalize outcomes. Frontiers in Education, 7, 1011912. https://doi.org/10.3389/feduc.2022.1011912

Harris, F. (2025). Journeys through forest school: A model for understanding diverse educational experiences of children. Environmental Education Research, 1–14. https://doi.org/10.1080/13504622.2025.2529544

Houde-Labrecque, C., Marie-Pier, C., Beauchamp, M. H., & Bernier, A. (2025). Executive functioning measures from early childhood to school age: Exploring prospective associations. Developmental Neuropsychology. https://doi.org/10.1080/87565641.2025.2536834

Kiviranta, L., Lindfors, E., Rönkkö, M. L., & Luukka, E. (2023). Outdoor learning in early childhood education: Exploring benefits and challenges. Educational Research, 66(1), 102–119. https://doi.org/10.1080/00131881.2023.2285762

Kolb, D. A. (1984). Experiential learning: Experience as the source of learning and development. Prentice Hall.

Lawson, G., Hook, C., & Farah, M. (2018). A meta-analysis of the relationship between socioeconomic status and executive function performance among children. Developmental Science, 21(1), 1–22. https://doi.org/10.1111/desc.12529

Madanipour, P., Garvis, S., & Cohrssen, C. (2025). Teaching strategies to enhance executive functions in early childhood education: A systematic review. Journal of Early Childhood Education Research, 14(1), 73–104. https://doi.org/10.58955/jecer.146811

Miyake, A., Friedman, N. P., Emerson, M. J., Witzki, A. H., Howerter, A., & Wager, T. D. (2000). The unity and diversity of executive functions and their contributions to complex “frontal lobe” tasks: A latent variable analysis. Cognitive Psychology, 41(1), 49–100. https://doi.org/10.1006/cogp.1999.0734

Oeri, N., Kunz, N. T., & Pluess, M. (2024). Variability in the relationship between parenting and executive functions: The role of environmental sensitivity. Cognitive Development, 70, 101418. https://doi.org/10.1016/j.cogdev.2024.101418

Prins J., van der Wilt F., van der Veen C., & Hovinga D. (2022). Nature play in early childhood education: A systematic review and meta ethnography of qualitative research. Front Psychol, 13, 01-15. doi: 10.3389/fpsyg.2022.995164

Sánchez-Pérez, N., Gracia-Esteban, M., Santamaría-Gutiez, R., & López-Crespo, G. (2023). Contact with nature and executive functions: A pilot study with Spanish preschoolers. Journal of Childhood, Education & Society, 4(3), 234–248. https://doi.org/10.37291/2717638X.202343269

Taylor, A. F., Butts-Wilmsmeyer, C., & Jordan, C. (2022). Nature-based instruction for science learning – A good fit for all: A controlled comparison of classroom versus nature. Environmental Education Research, 28(10), 1527–1546.

https://doi.org/10.1080/13504622.2022.2076811

Tiplady, L. S. E., & Menter, H. (2021). Forest School for wellbeing: An environment in which young people can “take what they need.” Journal of Adventure Education and Outdoor Learning, 21(2), 99–114. https://doi.org/10.1080/14729679.2020.1730206

Torquati, J., Schutte, A., & Kiat, J. (2017). Attentional demands of executive function tasks in indoor and outdoor settings: Behavioral and neuroelectrical evidence. Faculty Publications, Department of Child, Youth, and Family Studies, 27(2), 70–92. http://digitalcommons.unl.edu/famconfacpub/176

Watt, B. A., & Frydenberg, E. (2024). Early childhood education for sustainability: Outcomes for social and emotional learning. Australasian Journal of Early Childhood, 50(2), 131–145. https://doi.org/10.1177/18369391241287939

Zamzow, J., & Ernst, J. (2020). Supporting school readiness naturally: Exploring executive function growth in nature preschoolers. The International Journal of Early Childhood Environmental Education, 7(2), 6–16.

ดาวน์โหลด

เผยแพร่แล้ว

30-04-2026

ฉบับ

ปีที่ 41 ฉบับที่ 1 (2026): วารสารศึกษาศาสตร์ปริทัศน์

ประเภทบทความ

บทความปริทัศน์

สัญญาอนุญาต

ลิขสิทธิ์ (c) 2026 วารสารศึกษาศาสตร์ปริทัศน์

Creative Commons License

อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.

บทความทุกบทความเป็นลิขสิทธิ์ของวารสารคณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ วิทยาเขตบางเขน

วารสารศึกษาศาสตร์ปริทัศน์ (Kasetsart Educational Review)