การประเมินผลกระทบสุขภาพโดยชุมชนกับกลไกปกป้องแหล่งผลิตอาหาร กรณีตำบลเขาหินซ้อน อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา

บทคัดย่อ

งานวิจัยฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ทุนที่มีบทบาทในการพัฒนานวัตกรรมของชุมชนเพื่อการปกป้องแหล่งผลิตอาหาร และศึกษาบทบาทของนวัตกรรมดังกล่าวผ่านกรณีศึกษาตำบลเขาหินซ้อน อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ อาศัยการเก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสาร การสัมภาษณ์เชิงลึก และการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม ผลการศึกษาพบว่า กระบวนการประเมินผลกระทบด้านสุขภาพโดยชุมชน (Community Health Impact Assessment: CHIA) เป็นนวัตกรรมสำคัญในการปกป้องแหล่งผลิตอาหาร โดยมีปัจจัยสนับสนุนจากทุน 6 ประเภท ได้แก่ (1) ทุนทางเศรษฐกิจ เป็นแหล่งทรัพยากรที่สนับสนุนการดำเนินงานของชุมชน (2) ทุนทางวัฒนธรรม หมายถึงองค์ความรู้และภูมิปัญญาที่มีอยู่ในกลุ่มและองค์กรต่าง ๆ ในพื้นที่ (3) ทุนทางสังคม ช่วยเสริมสร้างเครือข่ายและความร่วมมือในการเคลื่อนไหวของชุมชน (4) ทุนเชิงสัญลักษณ์ สะท้อนถึงคุณค่าและความชอบธรรมในการปกป้องพื้นที่เกษตรกรรม (5) ทุนมนุษย์ ประกอบด้วยองค์ความรู้และความสัมพันธ์ระหว่างบุคคลที่มีบทบาทสำคัญในการขับเคลื่อนนวัตกรรม (6) ทุนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เป็นทรัพยากรที่มีคุณค่าและจำเป็นต่อการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมอย่างยั่งยืนของชุมชน นอกจากนี้ กระบวนการ CHIA ยังมีบทบาทสำคัญใน 6 ด้าน ได้แก่ (1) การเสริมสร้างพลังอำนาจของชุมชน (2) การส่งเสริมการมีส่วนร่วมของประชาชน (3) การเป็นเครื่องมือในการต่อรองเชิงนโยบาย (4) การสร้างพื้นที่สื่อสารระหว่างผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย (5) การเป็นแหล่งเรียนรู้ของชุมชน (6) การเสริมสร้างจิตสำนึกร่วมของชุมชน โดยผลการศึกษานี้สะท้อนให้เห็นว่าการบูรณาการทุนประเภทต่าง ๆ เข้ากับกระบวนการ CHIA นั้น สามารถเสริมสร้างศักยภาพของชุมชนในการปกป้องแหล่งผลิตอาหารและทรัพยากรธรรมชาติได้อย่างมีประสิทธิภาพ