การบังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงในระบบซีวิลลอว์สมัยใหม่: บทศึกษาจากประมวลกฎหมายแพ่งฝรั่งเศสที่ชำระใหม่
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การบังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงเป็นหนึ่งในหลักการอันเป็นรากฐานของกฎหมายเอกชนในธรรมเนียมความคิดของระบบซีวิลลอว์มาช้านาน ทว่าความเข้มงวดตายตัวของหลักการดังกล่าวกลายเป็นสิ่งที่ไม่ลงรอยกับความซับซ้อนที่เพิ่มทวีขึ้นของความสัมพันธ์ตามสัญญาในโลกสมัยใหม่ อันเป็นผลให้บรรดาประเทศในระบบกฎหมายซีวิลลอว์จำเป็นต้องทบทวนปัจจัยว่าด้วยความเป็นธรรมและความสมเหตุผลของทฤษฎีดั้งเดิมว่าด้วยการบังคับชำระหนี้ตามสัญญาเสียใหม่ โดยเฉพาะเมื่อพิจารณาถึงความต้องการทางสังคมและเศรษฐกิจที่เปลี่ยนแปลงไป บทความนี้มุ่งศึกษาประมวลกฎหมายแพ่งฝรั่งเศสฉบับที่ได้รับการปฏิรูปใหม่ เพื่อเป็นกรณีศึกษาแสดงให้เห็นถึงแนวโน้มของการปรับปรุงกฎหมายว่าด้วยการบังคับตามสัญญาในธรรมเนียมกฎหมายซีวิลลอว์ให้สอดคล้องกับบริบทสมัยใหม่ โดยยังคงรักษาหลักการพื้นฐานดั้งเดิมเอาไว้
การชำระประมวลกฎหมายแพ่งฝรั่งเศสในส่วนของการบังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจง ซึ่งมีผลบังคับใช้ในปี ค.ศ. 2018 แสดงให้เห็นถึงเจตนารมณ์ของคณะกรรมการปฏิรูปกฎหมายที่ยึดมั่นในหลักการว่าด้วย ความยุติธรรมในทางสัญญา (la justice contractuelle) โดยมุ่งปรับปรุงกฎหมายว่าด้วยสัญญาและหนี้ให้สอดคล้องกับความต้องการและบริบทของสังคมสมัยใหม่ซึ่งสัญญาได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในฐานะเครื่องมือการจัดระเบียบทางสังคมของกฎหมายเอกชน (private ordering) ทั้งนี้โดยไม่ละทิ้งอุดมคติดั้งเดิมของประมวลกฎหมายแพ่งฝรั่งเศสที่ต้องการสนับสนุนเสรีภาพในการทำนิติกรรม และการปกป้องคู่กรณีฝ่ายที่อ่อนแอกว่า การนำหลักการเรื่องความได้สัดส่วน และหลักสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไป (imprevisión) มาบัญญัติไว้เป็นข้อยกเว้นของการบังคับชำระหนี้โดยเฉพาะเจาะจงในประมวลกฎหมายแพ่งฝรั่งเศสที่แก้ไขใหม่ จึงเป็นการยืนยันถึงแนวโน้มในกลุ่มประเทศที่ใช้ระบบกฎหมายซีวิลลอว์ที่รับรู้ว่าสิทธิในการบังคับชำระหนี้ตามสัญญาอย่างเคร่งครัดนั้นควรอยู่ภายใต้ข้อพิจารณาด้านความเป็นธรรม และยอมให้ฝ่ายลูกหนี้มีข้ออ้างเพิ่มขึ้นที่จะไม่ปฏิบัติการชำระหนี้ตามที่ตกลงกันไว้ในสัญญา
บทความนี้เสนอแนะว่า กฎหมายลักษณะหนี้ของไทยควรได้รับการปฏิรูปในทำนองเดียวกัน เพื่อให้ระบบกฎหมายไทยมีความยืดหยุ่นและเป็นธรรมต่อคู่สัญญาที่อ่อนแอกว่า ฝ่ายนิติบัญญัติควรนำหลักความได้สัดส่วนและหลักสถานการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไปมาบัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เพื่อสะท้อนถึงความคาดหวังในยุคสมัยใหม่เกี่ยวกับความเป็นธรรมและความสมดุลในความสัมพันธ์ทางสัญญา ทั้งนี้โดยไม่ละทิ้งอุดมการณ์พื้นฐานของกฎหมายว่าด้วยสัญญาและหนี้ ได้แก่ ความแน่นอนทางกฎหมายและเสรีภาพในการทำสัญญา
Article Details
เอกสารอ้างอิง
Beale, Hugh, Benedicte Fauvarque-Cosson, Jacobien Rutgers, and Stefan Vogenauer. Cases, Materials and Text on Contract Law. 3rd ed. Oxford: Hart Publishing, 2019.
Carbonnier, Jean. Droit Civil 3 – Les Biens. 6th ed. Paris: Presses Universitaires de France, 1956.
Charan Phakdithanakul, Civil and Commercial Law Concerning the Effects and Termination of Obligations. Bangkok: Krung Siam Publishing. [in Thai]
Daraporn Thirawat. Law of Obligations: General Principles. 4th ed. Bangkok: Institute of Legal Education of the Thai Bar, 2023. [in Thai]
De Becker, J. E. Annotated Civil Code of Japan. Vol. 2. London: Butterworth & Co., 1909.
Deshayes, Olivier, Thomas Genicon, and Yves-Marie Laithier. Réforme du droit des contrats, du régime général et de la preuve des obligations: Commentaire article par article. Paris: LexisNexis, 2016.
Fauvarque-Cosson, Bénédicte. “Does Review on the Ground of Imprevisión Breach the Principle of Binding Force of Contracts?” In The Code Napoléon Rewritten: The French Contract Law after the 2016 Reform, edited by John Cartwright and Simon Whittaker, 197–218. Oxford: Hart Publishing, 2017.
Gordley, James. Foundations of Private Law: Property, Tort, Contract, Unjust Enrichment. Oxford: Oxford University, 2006.
Hacker, Birke. “La Troisième Jeunesse du Code Civil: A German Lawyer Looks at the Reform of French Contract Law.” In The Code Napoléon Rewritten: The French Contract Law after the 2016 Reform, edited by John Cartwright and Simon Whittaker, 395–420. Oxford: Hart Publishing, 2017.
Khemsuda Rengwan, and Nichakon Manakitsomboon. “Matrakan Chuaiwuea Lukni Thi Dairap Phonkrathop Chak Phawa Setthakit Lae Khowit 19” [Debt Relief Measures for Debtors Affected by Economic Conditions and COVID-19]. BOT Magazine, no. 2 (2020): 18–21. [in Thai]
Jid Setthabutra. Civil Law Principles on Obligations. Edited by Daraporn Thirawat. 21st ed. Bangkok: Textbooks and Teaching Materials Projects, Faculty of Law, Thammasat University, 2013. [in Thai]
Laithier, Yves-Marie. “Exécution forcée en nature.” In The Code Napoléon Rewritten: The French Contract Law after the 2016 Reform, edited by John Cartwright and Simon Whittaker, 257–289. Oxford: Hart Publishing, 2017.
Malaurie, Philippe, Laurent Aynès, and Philippe Stoffel-Munck. Droit des Obligations. 12th ed. Paris: LGDJ, 2022.
Markesinis, B.S., Hans Unberath, and Angus Johnson. The German Law of Contract: A Comparative Treatise. 2nd ed. Oxford: Hart Publishing, 2006.
Napanang Ekakorn. “‘Public Health Crisis’ to ‘Economic Crisis’: Mediation for National Crisis Resolution (Part 1).” Bank of Thailand. Accessed June 16, 2023, https://www.bot.or.th/th/research-and-publications/articles-and-publications/articles/Article_23Jan2021.html [in Thai]
Rowan, Solène. The New French Law of Contract. Oxford: Oxford University, 2022.
Sanankon Sothiphan. Explanation of Law on Obligations, Effects of Obligations. 7th ed. Bangkok: Winyuchon, 2023. [in Thai]
Seni Pramoj. Explanation of the Civil and Commercial Code on Juristic Acts and Obligations. Vol. 2 (Complete). Revised by Munin Phongsapan. 3rd ed. Bangkok: Winyuchon, 2017. [in Thai]
Smits, Jan M. Contract Law: A Comparative Introduction. 3rd ed. Cheltenham: Edward Elgar, 2021.
Sophon Rattanagorn. Commentary on the Civil and Commercial Code: Obligations, 11th ed. (Bangkok: Nitibannakarn, 2010. [in Thai]
Terré, Francois, Philippe Simler, Yves Lequette, and Francois Chénedé. Droit civil: Les obligations. 13th ed. Paris: Dalloz, 2022.
UNIDROIT. Principles of International Commercial Contracts. Rome: UNIDROIT, 2016.
Vicente, Dário Moura. Comparative Law of Obligations. Cheltenham: Edward Elgar, 2023.
Whittaker, Simon. “Contract, Contract Law and Contractual Principle.” In The Code Napoléon Rewritten: The French Contract Law after the 2016 Reform, edited by John Cartwright and Simon Whittaker. Oxford: Hart Publishing, 2017.
Wolff, Allan Wm. “Is US tariff policy reshaping the world trading system?” Peterson Institute for International Economics. Last modified July 23, 2025. Accessed August 6, 2025. https://www.piie.com/blogs/realtime-economics/2025/us-tariff-policy-reshaping-world-trading-system.
Young, Alison, and Grainne de Burca. “Proportionality.” In General Principles of Law: European and Comparative Perspectives, edited by Stefan Vogenauer and Stephen Weatherill. Oxford: Hart Publishing, 2017.
Zimmermann, Reinhard. The Law of Obligations: Roman Foundations of the Civilian Tradition. Oxford: Oxford University, 1996.
Zweigert, Konrad, and Hein Kötz. An Introduction to Comparative Law. 3rd ed. Translated by Tony Weir. Oxford: Clarendon Press, 1998.
