การพัฒนาศักยภาพและทิศทางการจัดการท่องเที่ยวชุมชนอย่างยั่งยืนบนฐานอัตลักษณ์ท้องถิ่น เทศบาลตำบลบ้านเพชรภูเขียว จังหวัดชัยภูมิ

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาวิเคราะห์ศักยภาพของชุมชนเกี่ยวกับการจัดการท่องเที่ยวโดยกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชน 2) สังเคราะห์ทิศทางการจัดการท่องเที่ยวชุมชน โดยกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชน และ 3) สร้างข้อเสนอเชิงนโยบายเกี่ยวกับแนวทางการจัดการท่องเที่ยวชุมชนโดยกระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชน เทศบาลตำบลบ้านเพชรภูเขียว ใช้การศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ แบ่งเป็น 3 ระยะ คือ 1) การวิเคราะห์ศักยภาพของชุมชนทั้งปัจจัยภายในและภายนอก โดยเลือกแบบเจาะจง ผู้ให้ข้อมูลสำคัญ ได้แก่ ผู้นำชุมชน สมาชิกสภาเทศบาลตำบล และตัวแทนภาคประชาชน รวม 32 คน 2) สนทนากลุ่มย่อย ผู้มีส่วนได้เสีย เพื่อกำหนดทิศทางการจัดการท่องเที่ยวชุมชนใช้กระบวนการมีส่วนร่วมของประชาชน ได้แก่ ผู้บริหารและบุคลากรของเทศบาลตำบลบ้านเพชรภูเขียว ตัวแทนหน่วยงานภาครัฐ ผู้นำชุมชน ตัวแทนภาคประชาชน ผู้ประกอบการในพื้นที่ จำนวน 12 คน และ 3) สัมภาษณ์เชิงลึกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ เพื่อสร้างข้อเสนอเชิงนโยบาย เจาะจงเลือกผู้ให้ข้อมูลสำคัญ จากผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้นำชุมชน ตัวแทนภาคประชาชน ผู้ประกอบการ และผู้ทรงคุณวุฒิจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง จำนวน 10 คน วิเคราะห์ข้อมูลเชิงเนื้อหา ผลการวิจัยพบว่า 1) ด้านการวิเคราะห์ศักยภาพชุมชนพบว่า ชุมชนมีศักยภาพด้านทรัพยากรและภูมิปัญญาท้องถิ่นซึ่งเป็นจุดแข็งสามารถพัฒนาต่อยอดเศรษฐกิจฐานรากได้ดี ประชาชนมีรายได้มั่นคง มีการรวมกลุ่มอาชีพและเครือข่าย ประชาชนมีส่วนร่วมในการพัฒนาร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น 2) ด้านทิศทางการจัดการท่องเที่ยวควรมีรูปแบบการท่องเที่ยวโดยใช้ชุมชนเป็นฐาน การมีส่วนร่วมของประชาชนในทุกขั้นตอน การเชื่อมโยงเศรษฐกิจฐานราก ความยั่งยืนของทรัพยากร และความร่วมมือเชิงนโยบาย สร้างรายได้และยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนในพื้นที่อย่างยั่งยืน 3) ข้อเสนอเชิงนโยบาย ควรจัดการท่องเที่ยวชุมชนที่มุ่งเน้นการบริหารจัดการแบบมีส่วนร่วมของประชาชนและภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง การพัฒนาคนในชุมชนและองค์กรชุมชน การเชื่อมโยงเศรษฐกิจฐานราก ความยั่งยืนของทรัพยากร และความร่วมมือเชิงภาคีเครือข่าย