การศึกษาวิเคราะห์ที่มาของ “นิพฺพานํ ปรมํ สุญฺญํ”

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ในการสืบหาวิเคราะห์ที่มาของคำว่า “นิพฺพานํ ปรมํ สุญญํ”จากเอกสารต่าง ๆ ซี่งผู้วิจัยพบว่าคำดังกล่าวไม่ปรากฏในคัมภีร์ชั้นต้นโดยตรง มีแต่คำว่า “ปรมํ สุญฺญํ นิพฺพานนฺติ” ในคัมภีร์ปฏิสัมภิทามรรค ทว่าปรากฏโดยตรงในรตนัตตยปภาวาภิยาจนคาถา ซึ่งเป็นพระราชนิพนธ์ของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ คัมภีร์ประเภทปถมัง และคัมภีร์มหาราชอันเป็นคัมภีร์ว่าด้วยการลบผง โดยเฉพาะคัมภีร์ประเภทปถมังปรากฏถึง ๑๑ ครั้ง ซึ่งคัมภีร์นี้เองสันนิษฐานว่าได้ส่งอิทธิพลต่อพระราชนิพนธ์ของรัชกาลที่ ๔ โดยมีหลักฐานจากมนต์ปราบเสนียดซึ่งพระองค์ทรงประพันธ์ขึ้น และตำรากลับชะตาในพระราชหัตถเลขา นอกจากนี้ยังส่งอิทธิพลต่อวรรณคดีขุนช้างขุนแผน และบทเพลงในปัจจุบันอีกด้วย