An Analytical Study on the Origin of “Nibbānaṁ Paramaṁ Suññaṁ”

Main Article Content

ทัชชกร คล้ายคลึง

Abstract

This research article aims to trace and analyze the origin of the phrase “Nibbānaṁ Paramaṁ Suññaṁ” through various textual sources. The study found that this phrase does not appear directly in the primary Pāli Canon; however, a closely related phrase, “Paramaṁ Suññaṁ Nibbānan’ti”, is found in the Paṭisambhidāmagga. The exact phrase “Nibbānaṁ Paramaṁ Suññaṁ” does appear directly in the Ratanattayappabhāvābhiyācanagāthā, a royal composition by King Rama IV, as well as in manuscripts of the Pathaman scriptures and Maharat manuscript, which are traditional texts related to the making of sacred powders. Notably, the Pathaman texts contain this phrase eleven times, suggesting that they likely influenced King Rama IV's composition as evidenced in his “Mantra for Dispelling Misfortune” and “the Astrological Manual for Fortune Reversal”, included in his royal correspondence. Furthermore, the influence of this phrase extends into the Thai literary classic Khun Chang Khun Phaen, as well as contemporary song lyrics.

Article Details

How to Cite
คล้ายคลึง ท. “An Analytical Study on the Origin of ‘Nibbānaṁ Paramaṁ Suññaṁ’”. Mahachula Academic Journal, vol. 13, no. 1, Feb. 2026, pp. 1-14, https://so04.tci-thaijo.org/index.php/JMA/article/view/285394.
Section
Research Articles

References

กระทรวงศึกษาธิการ. หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานภาษาไทย วรรณคดีวิจักษ์ ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๖. พิมพ์ครั้งที่ ๑๒. กรุงเทพมหานคร: สกสค.ลาดพร้าว, ๒๕๖๓.

กระทรวงศึกษาธิการ. หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐานภาษาไทย วรรณคดีวิจักษ์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๖. พิมพ์ครั้งที่ ๑๐. กรุงเทพมหานคร: สกสค.ลาดพร้าว, ๒๕๖๑.

เทพ สาริกบุตร. พระคัมภีร์พระเวท ตติยบรรพ. กรุงเทพมหานคร: อุตสาหกรรมการพิมพ์, ม.ป.ป.

เทพ สาริกบุตร. พระคัมภีร์พระเวท ทุติยบรรพ. กรุงเทพมหานคร: อุตสาหกรรมการพิมพ์, ม.ป.ป.

ธณัฏฐา ฐาปนะสุต. บทเจริญพระพุทธมนต์เพื่อความเป็นสิริมงคล. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ, ๒๕๖๔.

นริศ จรัสจรรยาวงศ์. เสถียร โพธินันทะ จาก “คฤหัสถ์ขมังเวทย์” สู่ “ฆราวาสมุนี”. กรุงเทพมหานคร: แสงดาว, ๒๕๖๘.

ณัฐธัญ มณีรัตน์. “คัมภีร์ตรีนิสิงเห : การตรวจสอบชำระและบทบาทในสังคมไทย”. วิทยานิพนธ์อักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิต. คณะอักษรศาสตร์: จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ๒๕๖๐.

พระมหากัจจายนเถระ. กัจจายนสุตตนิสสยะ. แปลโดย จำรูญ ธรรมดา. กรุงเทพมหานคร: หจก.ประยูรสาส์นไทยการพิมพ์, ๒๕๖๔.

พระคันธาสาราภิวงศ์. ปทรูปสิทธิมัญชรี เล่ม ๑. กรุงเทพมหานคร: หจก.ไทยรายวันการพิมพ์, ๒๕๔๗.

พระธรรมโกศาจารย์ (เงื่อม อินทปญฺโญ). มาฆบูชาเทศนา ปี ๒๕๐๓ กัณฑ์ที่ ๒. PAGODA. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://pagoda.or.th/buddhadasa/2503-2.html [๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๘].

พระธรรมวิสุทธิมงคล (บัว ญาณสมฺปนฺโน). เทศน์อบรมฆราวาส ณ วัดป่าบ้านตาด จ.อุดรธานี. Dlitemag. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://www.dlitemag.com /index.php?option=com_content&view=article&id=1874&Itemid=1 [๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๘].

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. ประชุมพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ, ๒๕๔๗.

พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. ประชุมพระราชนิพนธ์ภาษาไทยในรัชกาลที่ ๔ ภาค ๒. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย, ๒๕๑๒.

พระมหา Aphichat AIPIAN. “การศึกษาวิเคราะห์ตัทธิตในคัมภีร์ลฆุสิทธานตเกามุทีและคัมภีร์นิรุตติทีปนี”. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต. สาขาวิชาสันสกฤตศึกษา: มหาวิทยาลัยศิลปากร, ๒๕๖๕.

พระมหาญาณกร อคฺคธีโร. พระคัมภีร์ปถมัง ปริวรรต ปีขาล จัตวาศก จุลศักราช ๑๓๘๔. ม.ป.ท.: ม.ป.ป.

พระราชพรหมยาน (วีระ ถาวโร). บทความจากพิมพ์ไทย. วัดจันทาราม (ท่าซุง).[ออนไลน์]. แหล่งที่มา: http://www.watthasung.com/wat/viewthread.php?tid=590 [๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๘].

พระศาสนโสภน (แจ่ม จตฺตสลฺโล). สวดมนต์แปล. พิมพ์ครั้งที่ ๑๗. นครปฐม: โรงพิมพ์มหามกุฏราชวิทยาลัย, ๒๕๕๔.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. พระไตรปิฎกภาษาบาลี ฉบับมหาจุฬาเตปิฏกํ ๒๕๐๐. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๓๕.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๓๙.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. อรรถกถาภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๗.

มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. อรรถกถาภาษาบาลี ฉบับมหาจุฬาอฏฺฐกถา. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๓๒.

มูลนิธิภูมิพโลภิกขุ. พจนานุกรมบาลี-ไทย. กรุงเทพมหานคร: โรงมูลนิธิภูมิพโลภิกขุ, ๒๕๖๐.

ภูวศิษฐ์, โจอี้. “นะหน้าทอง – Official MV”. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://www.youtube.com/watch?v=iqj-dLRlV-A&t=66s [๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๘].

วุฒินันท์ ป้องป้อม. “การศึกษาวิเคราะห์สารัตถธรรมและคุณค่าของคัมภีร์ปถมังที่มีต่อสังคมไทย”. วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๖๑.

สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต). พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์. พิมพ์ครั้งที่ ๓๑. กรุงเทพมหานคร: โรงพิมพ์บริษัทสหธรรมิก จำกัด, ๒๕๖๑.

เสถียร โพธินันทะ. “062 สารพันปัญหา 9 อ.เสถียร โพธินันทะ”. YouTube. [ออนไลน์]. แหล่งที่มา: https://www.youtube.com/watch?v=iqj-dLRlV-A&t=66s [๒๑ พฤษภาคม ๒๕๖๘].