ศรัทธาและปัญญา: ผู้แสวงบุญสังเวชนียสถาน ๔ ตำบล ประเทศอินเดีย – เนปาล

บทคัดย่อ

     บทความทางวิชาการนี้ เป็นการศึกษา ศรัทธาและปัญญา ของผู้แสวงบุญสังเวชนียสถาน ๔ ตำบล ณ ประเทศอินเดียและเนปาล มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาระดับศรัทธาและปัญญาของผู้แสวงบุญสังเวชนียสถาน ๔ ตำบล และการจาริกแสวงบุญสังเวชนียสถาน ๔ ตำบลอย่างถูกต้อง นั่นคือการจาริกซึ่งประกอบไปด้วยศรัทธาและปัญญาที่ถึงพร้อมต้องกัน การจาริกแสวงบุญ ณ สังเวชนียสถาน ๔ ตำบลของชาวพุทธไทย มีความเชื่อและความศรัทธาในพระพุทธเจ้า เป็นแรงจูงใจให้ต้องการเดินทางไปยังสังเวชนียสถาน ๔ ตำบล เพื่อแสดงความเคารพ และถวายสักการบูชา ณ สถานที่ประสูติ ตรัสรู้ ปฐมเทศนา และปรินิพพาน อันเป็นสังเวชนียสถานสำคัญ ตามพุทธวจนะ เพื่อพุทธานุสติ ธรรมานุสติ และสังฆานุสติ

     ศรัทธาและปัญญามีบทบาทสำคัญในการสอนศาสนาพุทธ ทำให้พระพุทธศาสนาโดดเด่นจากศาสนาอื่นเป็นอย่างมาก นอกจากนี้ศรัทธาที่ดียังนำไปสู่ปัญญาและย่อมจะเป็นรากฐานที่ดี ศรัทธาที่ดีพัฒนาจากความรู้และความเข้าใจที่ถูกต้อง บุคคลผู้ที่มีความเชื่ออย่างถูกต้องจะนำไปสู่การมีปัญญามากขึ้น ในทำนองเดียวกัน ศรัทธานั้นอาศัยสองปัจจัยหลักคือความรู้และความเชื่อ เมื่อเรารับรู้ความรู้ใดๆ ไม่ว่าถูกหรือผิด และเราเชื่อในบางคนหรือบางสิ่งโดยอาศัยความรู้ดังกล่าว อาจเป็นได้ทั้งความเชื่อที่ถูกหรือความเชื่อที่ผิด เมื่อศรัทธาเป็นลบ เรามักจะเรียกสิ่งนี้ว่า “ความงมงาย”

     เพราะฉะนั้น ศรัทธาและปัญญาอย่างถูกต้องจึงเป็นสิ่งสำคัญต่อการรับอานิสงส์ที่ได้จากการจาริกแสวงบุญ ณ สังเวชนียสถาน ๔ ตำบล ได้แก่ คุณค่าต่อบุคคล คือ ความไม่ประมาท คุณค่าทางสังคม คือ เพิ่มศักยภาพของชาวพุทธไทย ในการสืบทอดพระสัทธรรม เพื่อทะนุบำรุงให้พระศาสนามั่นคงสืบไป การจาริกบุญ ถือว่าเป็นการกระทำความดีผลบุญเกิดขึ้นครบทั้ง ๓ ด้าน คือ ทางกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรม อันประกอบด้วยกุศลเจตนาคือ ทานมัย บุญเกิดจากการให้ทาน ศีลมัย บุญเกิดจากการถือศีล และภาวนามัย บุญเกิดจากการเจริญภาวนา ทำให้มองเห็นเหตุผลที่ถูกต้องด้วยตนเอง ซึ่งเรียกคร่าว ๆ ว่า “สัมมาทิฐิ” เมื่อความเห็นความเข้าใจนี้เพิ่มพูนและแจ่มแจ้งชัดเจนขึ้นตามลำดับด้วยการลงมือปฏิบัติหรือพิสูจน์ด้วยประสบการณ์จนกลายเป็นความรู้ การเห็นประจักษ์ ก็นับว่าปัญญาได้เจริญมาถึงขั้นที่เรียกว่า “สัมมาญาณะ” ซึ่งเป็นขั้นที่พ้นจากความเชื่อ (ศรัทธา) และพ้นจากความเข้าใจด้วยเหตุผล (ทิฏฐิ) ใด ๆ ทั้งสิ้น เป็นขั้นสุดททางและเข้าถึงจุดหมาย คือความหลุดพ้นเป็นอิสระ เรียกว่า “สัมมาวิมุตติ” ซึ่งเป็นอานิสงส์นำสุคติโลกสวรรค์และเข้าสู่นิพพานได้ ในโลกนี้และโลกหน้า