ศึกษาวิเคราะห์ธรรมาภิสมัยของพระอริยบุคคลตามหลักไตรสิกขา

บทคัดย่อ

          บทความวิจัยนี้ มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ (๑) ศึกษาธรรมาภิสมัยในคัมภีร์พระพุทธศาสนา (๒) ศึกษาพระอริยบุคคลผู้บรรลุธรรมาภิสมัย และ (๓) วิเคราะห์พระอริยบุคคลผู้บรรลุธรรมาภิสมัยตามหลักไตรสิกขา งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร (Documentary Research)

          ผลการวิจัยพบว่า ๑) ธรรมาภิสมัยในคัมภีร์พระพุทธศาสนา คือการตรัสรู้ธรรม หรือการบรรลุธรรม อันได้แก่โลกุตตรธรรม ๙ จนเกิดปัญญาญาณรู้แจ้งอริยสัจ ๔ อันเป็นผลสืบเนื่องมาจากการฟังธรรมจากพระพุทธเจ้าและจากพระสาวกพร้อมกับการปฏิบัติตามหลักสมถกรรมฐานและวิปัสสนากรรมฐานกระทั่งได้บรรลุธรรมาภิสมัยเป็นพระอริยบุคคล ๒) พระอริยบุคคลผู้บรรลุธรรมาภิสมัย ผู้วิจัยนำมาศึกษาจำนวน ๘ รูป/คน คือ พระสารีบุตรเถระ พระอานนท์เถระ บรรลุธรรมาภิสมัยในระดับอรหัตตผล หัตถกอาฬวกะ จิตตคฤหบดี บรรลุธรรมาภิสมัยในระดับอนาคามิผล อิสิทัตตะ นางสุมนาเทวี บรรลุธรรมาภิสมัยในระดับสกทาคามิผล อนาถบิณฑิกเศรษฐี หมอชีวกโกมารภัจ บรรลุธรรมาภิสมัยในระดับโสดาปัตติผล ๓) ไตรสิกขา คือ (๑) อธิสีลสิกขา เป็นการจัดระเบียบความประพฤติทางกาย วาจา (๒) อธิจิตตสิกขา เป็นการจัดระเบียบจิตให้อยู่ในอารมณ์ที่เป็นกุศล (๓) อธิปัญญาสิกขา การฝึกปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานโดยมีหลักธรรมสนับสนุน คือโพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการ ได้แก่ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ อริยมรรคมีองค์ ๘ โดยใช้ไตรลักษณ์เป็นกรอบในการพิจารณา หลักการเหล่านี้ส่งเสริมให้บรรลุธรรมาภิสมัย