คัมภีร์สัมโมหวิโนทนีอัตถโยชนา: การแปล และศึกษาวิเคราะห์

บทคัดย่อ

         บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ คือ (๑) เพื่อศึกษาประวัติและโครงสร้างเนื้อหาคัมภีร์สัมโมหวิโนทนีอัตถโยชนา (๒) เพื่อแปลคัมภีร์สัมโมหวิโนทนีอัตถโยชนาจากภาษาบาลีเป็นภาษาไทย และ (๓) เพื่อวิเคราะห์หลักธรรมและคุณค่าของคัมภีร์สัมโมหวิโนทนีอัตถโยชนา เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ วิเคราะห์ข้อมูลตามวัตถุประสงค์และนำเสนอผลเชิงพรรณนา

         ผลการวิจัยพบว่า คัมภีร์สัมโมหวิโนทนีอัตถโยชนาเป็นคัมภีร์อรรถาธิบาย สัมโมหวิโนทนีอรรถกถา ในพระอภิธรรมปิฎก พระญาณกิตติเถระ ชาวล้านนา เป็นผู้รจนาขึ้นราวพุทธศตวรรษที่ ๒๑ สมัยพระเจ้าติโลกราช มีจุดมุ่งหมายเพื่อขยายความและอธิบายธรรมะเชิงอภิธรรมให้เข้าใจง่ายและเป็นระบบ เนื้อหาของคัมภีร์ครอบคลุมพระอภิธรรม วิภังค์ทั้ง ๑๘ หมวด ได้แก่ ขันธ์ อายตนะ ธาตุ สัจจะ อินทรีย์ ปฏิจจสมุปบาท สติปัฏฐาน สัมมัปปธาน อิทธิบาท สัมโพชฌงค์ องค์มรรค องค์ฌาน อัปปมัญญา สิกขาบท ปฏิสัมภิทา ญาณ ขุททกวัตถุ และธัมมหทัย ซึ่งล้วนแสดงโครงสร้างของจิต กระบวนธรรม และหนทางดับทุกข์อย่างเป็นลำดับคุณค่าและองค์ความรู้ที่ได้จากการศึกษาวิจัยเรื่องนี้ เรียกว่า MDI-Model ซึ่งแสดงให้เห็นว่า คุณค่าที่ผู้ศึกษาจะได้รับจากการศึกษาคัมภีร์สัมโมหวิโนทนีอัตถโยชนา สามารถเรียนรู้ ผ่าน ๓ ขั้นตอนหรือ ๓ มิติร่วมกัน ได้แก่ ขจัดความหลงผิด เสริมทักษะทางปัญญา และบูรณาการเข้ากับชีวิตจริงในปัจจุบัน.