ศึกษาวิเคราะห์บทบาทของกษัตริย์ในสมัยพุทธกาลที่มีอิทธิพลต่อสังคมไทยในปัจจุบัน

บทคัดย่อ

         บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ ได้แก่ ๑) เพื่อศึกษาแนวคิดและบทบาทเกี่ยวกับกษัตริย์ในพระพุทธศาสนา ๒) เพื่อศึกษาบทบาทของกษัตริย์ที่มีต่อพระพุทธศาสนาในสมัยพุทธกาล และ ๓) เพื่อวิเคราะห์บทบาทของกษัตริย์ในสมัยพุทธกาลที่มีอิทธิพลต่อสังคมปัจจุบัน การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร โดยเก็บรวบรวมข้อมูลจากพระไตรปิฎก อรรถกถา ตำราทางวิชาการ งานนิพนธ์ และบทความวารสารที่เกี่ยวข้อง จากนั้นนำมาวิเคราะห์เชิงพรรณนาและสังเคราะห์องค์ความรู้

         ผลการวิจัยพบว่า (๑) กษัตริย์ในพระพุทธศาสนามีความหมายในฐานะผู้ปกครอง ผู้คุ้มครอง ทำหน้าที่โดยธรรม แตกต่างจากคติพราหมณ์ที่เน้นชาติกำเนิดและอำนาจเชิงเทวสิทธิ์ โดยพระพุทธศาสนา ให้ความสำคัญกับการเป็นผู้นำที่ประชาชนยอมรับและปกครองด้วยหลักธรรม (๒) บทบาทของกษัตริย์ ในสมัยพุทธกาล ได้แก่ พระเจ้าพิมพิสาร พระเจ้าปเสนทิโกศล พระเจ้าสุทโธทนะ เจ้าลิจฉวี และพระเจ้า อุเทน มีมีบทบาททั้งด้านการอุปถัมภ์พระพุทธศาสนา การสร้างวัดและศาสนสถาน การเป็นเหตุให้เกิดพระวินัย และการทำให้เกิดการแสดงธรรมสำคัญหลายประการ และ (๓) บทบาทดังกล่าวยังส่งอิทธิพลต่อพระพุทธศาสนาในสังคมปัจจุบันใน ๔ ด้านสำคัญ ได้แก่ ด้านโครงสร้างของพระพุทธศาสนา ด้านการอุปถัมภ์และทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา ด้านระเบียบวินัยในพระพุทธศาสนา และด้านการเผยแผ่พระพุทธศาสนา ดังจะเห็นได้จากปัจจุบันที่มีวัดในฐานะศูนย์กลางชุมชน การมีส่วนร่วมของรัฐและประชาชนในการบำรุงพระศาสนา การคัดกรองผู้บวช การบริหารกิจการคณะสงฆ์ ตลอดจนการใช้ครอบครัว ชุมชน และผู้นำเป็นฐานในการสืบทอดพระพุทธศาสนา