พฤติกรรมการสร้างความตระหนักรู้ในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช ของเกษตรกรลุ่มน้ำจาง
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาพฤติกรรมการสร้างความตระหนักรู้ในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกร 2) ประเมินระดับความตระหนักรู้ในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืช และ 3) นำเสนอแนวทางการมีส่วนร่วมของชุมชนในการสร้างพฤติกรรมตระหนักรู้เชิงพุทธในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรลุ่มน้ำจาง
การวิจัยนี้เป็นการวิจัยแบบผสานวิธี ประกอบด้วยการศึกษาเอกสาร การวิจัยเชิงปริมาณ การวิจัยเชิงคุณภาพ และการวิจัยเชิงปฏิบัติการ ประชากร ได้แก่ เกษตรกรในพื้นที่ตำบลนาครัว อำเภอแม่ทะ จังหวัดลำปาง กลุ่มตัวอย่างจำนวน 390 คน เครื่องมือที่ใช้ ได้แก่ แบบสอบถาม และแบบสัมภาษณ์เชิงลึก ผู้ให้ข้อมูลสำคัญได้แก่ กลุ่มเกษตรกร และกลุ่มหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง การวิจัยเชิงปฏิบัติการใช้กระบวนการ A-I-C (Appreciation, Influence, Control) การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ร้อยละ ค่าเฉลี่ย และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน
ผลศึกษาวิจัยพบว่า
1) พฤติกรรมการสร้างความตระหนักรู้ในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรลุ่มน้ำจางอยู่ในระดับดีมาก พบว่า ก่อนการใช้สารเคมี เกษตรกรมีพฤติกรรมการเตรียมความพร้อมและการตระหนักรู้เกี่ยวกับ วิธีการใช้สารเคมีอย่างเหมาะสม มีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับดีมาก (ร้อยละ 3.82) ขณะการใช้สารเคมี เกษตรกรมีการปฏิบัติตามหลักความปลอดภัย มีการผสมและพ่นสารเคมีอย่างถูกวิธี อยู่ในระดับดีมาก (ร้อยละ 3.43) และหลังการใช้สารเคมี เกษตรกรมีการจัดการภาชนะบรรจุสารเคมี และการทำความสะอาดอุปกรณ์ อยู่ในระดับดีมาก (ร้อยละ 3.44)
2) ระดับความตระหนักรู้ในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรในด้านความรู้ ทัศนคติ และพฤติกรรมอยู่ในระดับมาก ด้านความรู้ เกษตรกรมีความเข้าใจเกี่ยวกับอันตรายของสารเคมี ด้านทัศนคติ เกษตรกรมีทัศนคติเชิงบวกต่อการใช้สารเคมีอย่าง ระมัดระวังและการลดการพึ่งพาสารเคมี และด้านพฤติกรรม เกษตรกรมีการปฏิบัติที่สอดคล้องกับความรู้และทัศนคติที่ดี
3) แนวทางการมีส่วนร่วมของชุมชนในการสร้างพฤติกรรมตระหนักรู้ในการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชเชิงพุทธ โดยใช้กระบวนการ A-I-C บูรณาการกับหลักภาวนา 4 พบว่าสามารถส่งเสริมให้เกษตรกรเกิดความรู้ได้อย่างเป็นรูปธรรม คือ ขั้น Appreciation เกษตรกรตระหนักรู้การใช้สารเคมี ของตนเองได้อย่างมีสติ ขั้น Influence เกษตรกรคำนึงถึงผลกระทบต่อสุขภาพและส่วนรวม และขั้น Control เกษตรกรสามารถนำแนวคิดไปสู่การปฏิบัติจริง เช่น การจัดทำปุ๋ยหมักเพื่อลดการใช้สารเคมี ซึ่งเมื่อบูรณาการกับหลักกายภาวนา ศีลภาวนา จิตตภาวนา และปัญญาภาวนา ส่งผลให้เกษตรกรสามารถพัฒนาพฤติกรรมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชอย่างมีความรับผิดชอบต่อสุขภาพ ชุมชน และสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
เอกสารอ้างอิง
Buathana, N. (2015). Participatory Processes in Health Care Among Farmers using Agrochemicals in Huai Bong Community, Mae Puem
Subdistrict, Mueang District, Phayao Province. Journal of Buddhist Studies, 6(1), 44–57.
Chantharawijit, C., & Wattanasak, A. (2021). Knowledge, Attitudes, and Safety Practices Regarding Pesticide use Among Farmers in
Nakhon Sawan Province. Chiang Mai Medical Journal, 60(4), 648–653.
Kratudnak, V. et al. (2019). Factors Related to Preventive Behaviors Against Pesticide Hazards Among Farmers in Nong Hua Wua Village,
Khok Si Subdistrict, Mueang District, Khon Kaen Province. Journal of Health Science and Community Public Health, 2(2), 96–150.
Lampang Provincial Government Center. (2023). Lampang Provincial Development Plan (2023–2027). Retrieved January 18, 2026, from
https://www.lampang.go.th/strategy/index_pl.htm
Lampang Provincial Office. (2023). Lampang Provincial Development Plan (2023–2027). Retrieved January 17, 2026, from
https://www2.lampang.go.th/lp_document/development-plan-2566-2570/
Phra Dhammapitaka (P. A. Payutto). (2001). Buddhadhamma. (11th ed.). Bangkok: Duang Kaew Publishing.
Sharma, A., Shukla, A., Attri, K., Kumar, M., Kumar, P., & Suttee, A. (2020). Global trends in pesticides: A looming threat and viable
alternatives. Ecotoxicology and Environmental Safety, 15(201),110812. https://doi.org/10.1016/j.ecoenv.2020.110812
Tahom, Y. (2024). Buddhist-based agriculture and the concept of smart new-generation farmers in Thailand. International Journal of
Buddhist Studies, 5(2), 106–122.
Thongaram, N. et al. (2025). Knowledge, attitudes, and perceptions affecting pesticide use behaviors among rice farmers in Bang Pla Ma
District, Suphan Buri Province. Journal of Community Public Health Council, 7(1), 1–17.
