ระบบนิเวศข้อมูลเท็จบนสื่อสังคม: การแพร่ระบาด ผลกระทบ และบทบาทของเครือข่ายผู้บริโภคภาคใต้
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) สถานการณ์การแพร่ระบาดของข้อมูลเท็จ 2) ผลกระทบ และ 3) บทบาทขององค์กรผู้บริโภคภาคใต้ ใช้วิธีการวิจัยแบบผสานวิธีด้วยการวิเคราะห์เนื้อหาข้อมูลเท็จ จำนวน 87 รายการ และการสนทนากลุ่มร่วมกับเครือข่ายผู้บริโภคภาคใต้ โดยคัดเลือกแบบเฉพาะเจาะจงจากเครือข่ายผู้บริโภคภาคใต้ มีการวิเคราะห์ข้อมูลเชิงคุณภาพด้วยการกำหนดแก่นสาระ ผลการศึกษาพบว่า แม้ข้อมูลเท็จส่วนใหญ่เป็นประเด็นทั่วไป แต่สำหรับข้อมูลเท็จประเด็นสิทธิผู้บริโภคนั้นพบปัญหาด้านการเงินและสินเชื่อสูงที่สุด รองลงมาคือ การอวดอ้างสรรพคุณเกินจริงของผลิตภัณฑ์สุขภาพ โดยมีช่องทางการแพร่กระจายหลักบนเฟซบุ๊กและแอปพลิเคชันไลน์ ส่วนผลกระทบของข้อมูลเท็จต่อผู้บริโภคพบว่ามี 3 มิติ ได้แก่ ผลกระทบทางการเงิน การเสียโอกาส และผลกระทบทางสังคมและจิตวิทยา ด้านบทบาทการดำเนินงานของเครือข่ายผู้บริโภคภาคใต้ พบว่า เป็นกลไกหนึ่งของการเฝ้าระวังในพื้นที่การสื่อสารออนไลน์ การตรวจสอบข้อมูล และการสื่อสารเพื่อหักล้างข้อมูลเท็จ จากข้อค้นพบดังกล่าวจึงได้สังเคราะห์รูปแบบการจัดการปัญหาข้อมูลเท็จและเสริมสร้างความเข้มแข็งของเครือข่าย โดยควรใช้โมเดล S-V-C-R ได้แก่ การเฝ้าระวัง (Surveillance) การตรวจสอบ (Verification) การสื่อสาร (Communication) และการสร้างภูมิคุ้มกัน (Resilience) ให้แก่สมาชิก
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
Journal of Information and Learning ดำเนินการโดยสำนักวิทยบริการ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี บทความที่ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายลิขสิทธิ์ โดยเจ้าของลิขสิทธิ์จะมีสิทธิในการทำซ้ำ ดัดแปลง และเผยแพร่งานบทความ ทั้งรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ การทำฉบับสำเนา การแปล และการผลิตซ้ำในรูปแบบต่างๆ ลิขสิทธิ์บทความเป็นของผู้เขียนและสำนักวิทยบริการ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ วิทยาเขตปัตตานี วารสารฯ ขอสงวนสิทธิ์ในการพิจารณาตีพิมพ์ตามความเหมาะสม รวมทั้งการตรวจทานแก้ไข การปรับข้อความ หรือขัดเกลาภาษาให้ถูกต้องตามเกณฑ์ที่กำหนด สำหรับผลการวิจัยและความคิดเห็นที่ปรากฏในบทความถือเป็นความคิดเห็นและอยู่ในความรับผิดชอบของผู้เขียน
เอกสารอ้างอิง
Department of Consumer Affairs, Govt. of India. (2025, March 28). Consumer rights. https://consumeraffairs.gov.in/pages/consumer-rights
Ekaphet, K. (2025, November 25). Kār ḳhos̄ʹṇā kein cring s̄̀ng p̄hl s̄eīy xỳāngrị b̂āng? [What are the negative consequences of exaggerated advertising?]. Office of The Consumer Protection Board. https://www.ocpb.go.th/images/article/article_20251125093809.pdf
Foundation for Consumers. (2017, May 25). Rū̂thạn khả to k̄hxngḳhos̄ʹṇā kein cring [Be aware of exaggerated advertising]. https://consumerthai.org/goods-and-services/3923-600525_howto.html
Kozyreva, A., Wineburg, S., Lewandowsky, S., Hertwig, R. (2023). Critical Ignoring as a core competence for digital citizens. Current Directions in Psychological Science, 32(1), 81–88. https://doi.org/10.1177/09637214221121570
LONGMAN. (n.d.). True. Longman Dictionary of Contemporary English Online. https://www.ldoceonline.com/dictionary/true
Office of Health Risk Factor Control Support. (2021). Kẁā ca pĕn s̄p̣hā xngkh̒kr k̄hxng p̄hū̂ brip̣hokh [The making of the Thailand Consumer Council]. ThaiHealth Promotion Foundation.
Office of NBTC. (n.d.). Kār khûmkhrxng p̄hū̂ brip̣hokh nı kickār kracāy s̄eīyng læa kickār thorthạṣ̄n̒: Bth wikherāah̄̒ khwām cảpĕn t̀x kār kảkạb dūlæ kārk ra thả thī̀ pĕnkār xeā perīyb p̄hū̂ brip̣hokh cāk kārḳhos̄ʹṇā p̄hlitp̣hạṇṯh̒ s̄uk̄hp̣hāph [Consumer protection in broadcasting and television: An analysis of the need to regulate unfair advertising practices for health products]. https://broadcast.nbtc.go.th/data/academic/file/661200000005.pdf
Office of The Consumer Protection Board. (2026, January 5). phrarātchabanyat khumkhrō̜ng phūbō̜riphōk B.E. 2522 [Consumer protection A.D. 1979]. https://www.ocpb.go.th/download/article/article_20200221144401.pdf
Organisation for Economic Co-operation and Development. (2023, December 14). OECD/INFE 2023 international survey of adult financial literacy. OECD. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2023/12/oecd-infe-2023-international-survey-of-adult-financial-literacy_8ce94e2c/56003a32-en.pdf
Sharma, R. R., & Chander, S. (2011). What's wrong with misleading advertising? — An empirical investigation. Asia-Pacific Journal of Management Research and Innovation, 7(1), 191–205. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/097324701100700116
Songkhla Consumer Association. (2021). Khū̀mụ̄x p̄hū̂ brip̣hokh thèā thạn s̄ụ̄̀x [Guideline of consumer media literacy]. Songkhla Consumer Association.
Sorensen, A. (2020, October 13). Fake COVID-19 news makes you want to treat yourself on the cheap. University of Colorado Boulder. https://www.colorado.edu/today/2020/10/13/fake-covid-19-news-makes-you-want-treat-yourself-cheap
Thailand Consumers Council. (2021, June 28). 8 nāthī lak "saphā ongkō̜n khō̜ng phūbō̜riphōk" khumkhrō̜ng læ phithak sitthi phūbō̜riphōk [8 key functions of the consumer organizations council: Protecting and safeguarding consumer rights]. https://www.tcc.or.th/tcc_media/28062564_info-tcc-duty
Thailand Consumers Council. (2023, August 9). Phō̜.Ra.Bō̜. kān čhattang saphā ʻongkō̜n khō̜ng phūbō̜riphōk B.E. 2562 [Consumer council act A.D. 2019]. https://www.tcc.or.th/tcc_media/act-tcc
Wardle, C., & Derakhshan, H. (2017). Information disorder: Toward an interdisciplinary framework for research and policy making. Council of Europe. https://rm.coe.int/information-disorder-toward-an-interdisciplinary-framework-for-researc/168076277c
Wimonkunarak, S., & Muangtham, W. (2022). The implementation problems of the establishment of the consumers council act B.E.2562. Journal of Thai Justice System, 15(1), 177–204. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/JTJS/article/view/256586
