วิถีการเกษตรอินทรีย์แบบมีส่วนร่วมระดับชุมชน: กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลแม่ใส อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา วิถีการเกษตรอินทรีย์แบบมีส่วนร่วมระดับชุมชน: กลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลแม่ใส อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา

บทคัดย่อ

           การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพเศรษฐกิจ สังคม วิเคราะห์สภาพการดำเนินงานตามวิถีการเกษตรอินทรีย์ และเสนอแนวทางการพัฒนาวิถีการเกษตรอินทรีย์ของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลแม่ใส อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา ใช้วิธีการเก็บและรวบรวมข้อมูลได้แก่ การสำรวจเอกสารที่เกี่ยวข้อง การสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม การสัมภาษณ์แบบเจาะลึก และการสนทนากลุ่มย่อย ผู้ให้ข้อมูลหลักที่ถูกคัดเลือกแบบวิธีเจาะจง ได้แก่ ประธาน ทีมบริหาร จำนวน 3 ราย และตัวแทนของสมาชิกกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลแม่ใส อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา รวมเป็นจำนวน 12 คน   ผลการศึกษาพบว่า วิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลแม่ใสปัจจุบันมีสมาชิก จำนวน 63 คน วัตถุประสงค์ในการรวมกลุ่มเพื่อแลกเปลี่ยนความรู้ พึ่งพาอาศัยและแบ่งปันวัตถุดิบทางการเกษตร เป็นที่รู้จักและมีชื่อเสียงในการทำการเกษตรอินทรีย์ตามวิถีธรรมชาติแบบผสมผสานเน้นการดำรงอยู่แบบพอเพียง กลุ่มได้รับการสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐและหน่วยงานอื่น ในจังหวัดพะเยา ในเรื่องของการฝึกอบรม การปรับปรุงผลิตภัณฑ์เกษตรอินทรีย์ และการตลาด  ผลการวิเคราะห์ศักยภาพของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลแม่ใสด้วยเทคนิคการวิเคราะห์ SWOT พบว่า จุดแข็ง คือมีปราชญ์ชุมชนมีประสบการณ์เกษตรอินทรีย์ที่ยาวนาน มีทีมบริหารที่เข้มแข็งและสมาชิกทุกคนได้รับการอบรมการเกษตรอินทรีย์ จุดอ่อน คือสมาชิกกลุ่มยังไม่มีการจัดทำแผนการผลิต  สมาชิกส่วนใหญ่เป็นผู้สูงอายุ ขาดความรู้ด้านการตลาดและสินค้าที่นำไปขายที่ตลาดชุมชนไม่มีการตั้งราคาที่แตกต่างจากพืชผักทั่วไป ด้านโอกาส เนื่องจากเป็นกลุ่มวิสาหกิจขนาดใหญ่จึงมีโอกาสทำให้ได้รับการสนับสนุนด้านวัสดุอุปกรณ์ด้านการเกษตรอินทรีย์จากหน่วยงานภาครัฐและมหาวิทยาลัยในพื้นที่ให้ความรู้ด้านวิชาการด้านการเกษตร  สมาพันธ์เกษตรกรรมยั่งยืนพะเยาให้ความรู้และสนับสนุนด้านการทำเกษตรอินทรีย์ อุปสรรค พบว่าสภาวะภัยแล้งส่งผลให้การผลิตไม่ได้ตามต้องการและขาดความต่อเนื่อง สถานการณ์การแพร่ระบาดของโควิด 19 มีผลต่อการออกมาจัดซื้อสินค้าของผู้บริโภค  ผลจากการศึกษานี้ได้เสนอแนะแนวทางการพัฒนาวิถีการเกษตรอินทรีย์ของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลแม่ใส อำเภอเมือง จังหวัดพะเยา 3 แนวทางด้วยกัน ได้แก่ แนวทางที่ 1 กลยุทธ์สำหรับต้นน้ำ เป็นการเพิ่มศักยภาพการบริหารจัดการของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนเกษตรอินทรีย์ตำบลแม่ใส โดยจัดให้มีการศึกษาบริบทสภาพแวดล้อมทางการแข่งขันของวิสาหกิจชุมชนฯ ทำการวิเคราะห์ด้วยเทคนิค SWOT Analysis และการจัดทำแผนธุรกิจเพื่อให้บรรลุตามเป้าหมาย และการเพิ่มศักยภาพการผลิตของสมาชิกกลุ่มที่มีความพร้อมด้านการเกษตรอินทรีย์ให้ได้รับมาตรฐานเกษตรกรรมยั่งยืนแบบมีส่วนร่วม (SDGsPGS) จะทำให้สมาชิกกลุ่มวิสาหกิจชุมชนฯ ได้รับใบรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์เพิ่มมากขึ้นในแต่ละปี  แนวทางที่ 2 กลยุทธ์กลางน้ำ เป็นการเพิ่มทักษะด้านการบริหารจัดการผลิตและด้านการจัดการตลาดสินค้าเกษตรอินทรีย์ให้กับสมาชิกกลุ่มฯ และแนวทางที่ 3  กลยุทธ์ปลายน้ำ เป็นการเพิ่มช่องทางการจำหน่ายสินค้าเกษตรอินทรีย์ ผ่านเครือข่ายเกษตรกรรมยั่งยืนจังหวัดพะเยา