ปัญหาทางกฎหมายในการคุ้มครองลิขสิทธิ์ในรูปแบบรายการเกมโชว์

บทคัดย่อ

บทความวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและวิเคราะห์ถึงปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับการให้ความคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญาในรูปแบบรายการโทรทัศน์โดยเฉพาะรายการประเภทเกมโชว์ เนื่องจากในปัจจุบันรายการเกมโชว์เกิดขึ้นมากมายหลายรายการ ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นที่นิยมของผู้ชม อีกทั้งมูลค่าทางเศรษฐกิจสูงในอุตสาหกรรมบันเทิงยุคปัจจุบัน หากไม่มีมาตรการในการคุ้มครองที่ชัดเจน รัดกุม ย่อมทำให้คู่แข่งลอกเลียนแบบ หรือนำเกมโชว์ดังนั้นไปใช้ประโยชน์อย่างไม่สุจริต ซึ่งจะสร้างความเสียหายให้เจ้าของได้  ในการคุ้มครองทางกฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาในรายการเกมโชว์ของไทย อยู่ภายใต้กฎหมายพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537  โดยคุ้มครองการแสดงออกซึ่งความคิด และเป็น "งานสร้างสรรค์" ที่กฎหมายลิขสิทธิ์รับรอง ซึ่งพบว่ายังไม่สามารถให้ความคุ้มครองรายการเกมโชว์ได้อย่างครอบคลุมและมีประสิทธิภาพ โดยเฉพาะเรื่องรูปแบบของรายการ (Format) ที่มีความหลากหลาย มีการสร้างสรรค์ เปลี่ยนแปลงรูปแบบรายการให้ทันสมัยอยู่เสมอ จากการศึกษาพบว่าปัญหาที่เป็นอุปสรรคสำคัญ ในการคุ้มครองรูปแบบรายการเกมโชว์มีรากฐานมาจากหลักการพื้นฐานของกฎหมายลิขสิทธิ์ คือ "การแบ่งแยกความคิดและการแสดงออก" ซึ่งกฎหมายจะให้ความคุ้มครองเฉพาะส่วนที่เป็นการแสดงออกที่ปรากฏเป็นรูปร่างชัดเจนเท่านั้น แต่จะไม่คุ้มครองไปถึง "ความคิด" "ขั้นตอน" หรือ "กรรมวิธี"  ซึ่งเมื่อพิจารณาในรูปแบบรายการเกมโชว์แล้วพบว่าไม่สามารถจัดเป็น "งานนาฏกรรม" หรือ“งานศิลปกรรม” ตามพระราชบัญญัติลิขสิทธิ์ พ.ศ. 2537 ที่จะได้รับความคุ้มครองได้ เนื่องจากการดำเนินรายการของผู้เข้าแข่งขันมีลักษณะเป็นอิสระขึ้นอยู่กับปฏิภาณไหวพริบและความสามารถเฉพาะตัว คล้ายคลึงกับการแข่งขันกีฬามากกว่าการแสดงตามบทบาทที่กำหนดไว้ล่วงหน้าตามนิยามของงานนาฏกรรม นอกจากนี้ องค์ประกอบอื่น  ๆ  เช่น การจัดฉาก กติกา หรือวิธีการเล่นเกม ศาลฎีกาได้เคยมีคำพิพากษาว่าไม่อาจเป็นงานศิลปประยุกต์อันจะมีลิขสิทธิ์ได้ รูปแบบรายการเกมโชว์จึงไม่ใช่ "งานสร้างสรรค์" ที่กฎหมายลิขสิทธิ์รองรับ ส่งผลให้คู่แข่งทางการค้าสามารถลอกเลียนแบบวิธีการดำเนินรายการได้โดยไม่ถือเป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ ดังนั้นจึงเสนอแนะว่าควรกำหนดแนวทางการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญารูปแบบรายการเกมโชว์ให้ชัดเจนขึ้น เพื่อสร้าง     ความเป็นธรรมให้แก่เจ้าของและผู้สร้างสรรค์รายการเกมโชว์