อำนาจรวมศูนย์กับการสื่อสารที่ไร้เสียง: วิเคราะห์ปัจจัยเชิงโครงสร้าง ในโครงการแลนด์บริดจ์ (ชุมพร-ระนอง)

บทคัดย่อ

บทความวิชาการฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยเชิงโครงสร้างที่ส่งผลต่อประสิทธิภาพของการสื่อสารนโยบาย รวมถึงปัจจัยที่ก่อให้เกิดการยอมรับและการต่อต้านในโครงการแลนด์บริดจ์ (ชุมพร-ระนอง)  ซึ่งเป็นโครงการยุทธศาสตร์ขนาดใหญ่ของรัฐบาลไทย การศึกษาใช้การวิเคราะห์ สังเคราะห์เนื้อหาผ่านการทบทวนวรรณกรรมและการวิเคราะห์บริบททางรัฐศาสตร์ในช่วงปี พ.ศ. 2566–2567 ผลการวิเคราะห์พบว่า ภายใต้โครงสร้าง “อำนาจรวมศูนย์” ของรัฐไทย การสื่อสารนโยบายได้ลดทอนสถานะของประชาชนให้กลายเป็นเพียงผู้รับสารในลักษณะจากบนลงล่าง (Top-down) ส่งผลให้เสียงของชุมชนในท้องถิ่นกลายเป็น “การสื่อสารที่ไร้เสียง” เนื่องจากขาดช่องทางในการร่วมตัดสินใจและพื้นที่การต่อรอง  เชิงนโยบายที่เท่าเทียม ปัจจัยเชิงโครงสร้างที่เป็นอุปสรรคสำคัญแบ่งออกเป็น 3 มิติหลัก ได้แก่ 1) มิติทางอำนาจ: การผูกขาดการตัดสินใจจากส่วนกลางที่ละเลยบริบททางนิเวศวัฒนธรรมท้องถิ่น ซึ่งถือเป็นอุปสรรค   ที่วิกฤตที่สุดในสถานการณ์ปัจจุบัน เนื่องจากเป็นรากเหง้าที่นำไปสู่ความไม่ไว้วางใจในมิติอื่น ๆ 2) มิติทางเทคนิคและกฎหมาย: วิกฤตความเชื่อมั่นต่อกระบวนการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ (EIA/EHIA) ที่ถูกมองว่าเป็นเพียงเครื่องมือสร้างความชอบธรรมเชิงเทคนิคให้แก่รัฐ และ 3) มิติทางอุดมการณ์: การปะทะกันระหว่างวาทกรรมความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจมหภาคกับวิถีชีวิตดั้งเดิมของชุมชนประมง และเกษตรกรรม ผลการศึกษาชี้ให้เห็นว่าการต่อต้านที่เกิดขึ้นไม่ได้เกิดจากการขาดข้อมูล แต่เกิดจากการที่ข้อมูลของรัฐขาดความเชื่อมโยงกับความเป็นธรรมเชิงโครงสร้าง บทความนี้จึงเสนอแนะว่าการสร้างความยอมรับในโครงการเมกะโปรเจกต์ต้องอาศัยการปฏิรูปโครงสร้างการสื่อสารจากการประชาสัมพันธ์ เพื่อการควบคุม ไปสู่การสร้างพื้นที่ปรึกษาหารือสาธารณะ (Deliberative Space) ที่เอื้อต่อการกระจายอำนาจและการมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง เพื่อลดช่องว่างความขัดแย้งและสร้างความยั่งยืนให้นโยบายสาธารณะ