นวัตกรรมภาครัฐเพื่อการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืนในกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ ในภาคเหนือ ของประเทศไทย: ศึกษาเฉพาะกรณีเขตประสานปฏิบัติการพัฒนาราษฎรบนพื้นที่สูง เขตที่ 3 จังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

การพัฒนาชุมชนชาติพันธุ์บนพื้นที่สูงจำเป็นต้องคำนึงถึงความแตกต่างด้านอัตลักษณ์ วัฒนธรรม ภูมิประเทศ และการเข้าถึงบริการภาครัฐ การวิจัยเชิงคุณภาพนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบและลักษณะของนวัตกรรมภาครัฐ ผลต่อการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน ตลอดจนปัจจัยความสำเร็จ อุปสรรค และแนวทางพัฒนานวัตกรรมภาครัฐในเขตประสานปฏิบัติการพัฒนาราษฎรบนพื้นที่สูงเขตที่ 3 จังหวัดเชียงราย ผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 14 คน คัดเลือกแบบเจาะจง ประกอบด้วยผู้บริหาร เจ้าหน้าที่ ผู้นำชุมชน และประชาชนกลุ่มชาติพันธุ์กะเหรี่ยง อาข่า และลาหู่ เก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึกแบบกึ่งโครงสร้าง การสังเกตภาคสนาม และการวิเคราะห์เอกสาร วิเคราะห์ข้อมูลเชิงประเด็น และตรวจสอบความน่าเชื่อถือด้วยการตรวจสอบแบบสามเส้าและการตรวจสอบโดยผู้ให้ข้อมูล ผลการวิจัยพบว่า นวัตกรรมภาครัฐเปลี่ยนผ่านจากการบริหารแบบรวมศูนย์และระบบเอกสาร สู่การบริหารแบบมีส่วนร่วมบนฐานเครือข่าย และเทคโนโลยีดิจิทัล โดยใช้ระบบ MSO Logbook แอปพลิเคชัน พม. Care ผู้นำชุมชน อาสาสมัคร และความร่วมมือระหว่างภาคส่วน นวัตกรรมดังกล่าวส่งเสริมความยั่งยืน 4 มิติ ได้แก่ เศรษฐกิจจากการตลาดดิจิทัลและการเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ สังคม จากการช่วยเหลือครัวเรือนเปราะบางที่รวดเร็วและแม่นยำ สิ่งแวดล้อม จากการผสานเทคโนโลยีกับภูมิปัญญาท้องถิ่น และวัฒนธรรมจากการสร้างรายได้ควบคู่กับ การธำรงอัตลักษณ์ ปัจจัยความสำเร็จ ได้แก่ ผู้นำ และเครือข่ายชุมชน ทักษะดิจิทัลของคนรุ่นใหม่ ความร่วมมือระหว่างภาคส่วน และทุนทางวัฒนธรรม ส่วนอุปสรรคสำคัญ ได้แก่ กฎระเบียบที่ไม่ยืดหยุ่น ข้อจำกัดด้านงบประมาณและบุคลากร ความเหลื่อมล้ำทางดิจิทัล และความไม่ต่อเนื่องของโครงการ ดังนั้น ภาครัฐควรพัฒนานโยบายที่ยืดหยุ่น บริการดิจิทัลที่สนับสนุนอัตลักษณ์ของชุมชน และกลไกความร่วมมือที่ให้ชุมชนร่วมกำหนดและขับเคลื่อนการพัฒนาอย่างเป็นธรรมและยั่งยืน