การคุ้มครองสิทธิแรงงาน: จากหลักนิติธรรมสู่หลักความยุติธรรมทางสังคม

บทคัดย่อ

บทความวิชาการนี้มีวัตถุประสงค์เพื่ออธิบายพัฒนาการของแนวคิดและกลไกทางกฎหมาย ในการคุ้มครองสิทธิแรงงานภายใต้กรอบระบอบประชาธิปไตย โดยเชื่อมโยงระหว่างหลักนิติธรรมกับหลักความยุติธรรมทางสังคมในมุมมองสังคมวิทยากฎหมาย การศึกษาย้อนกลับไปตั้งแต่ผลพวงของการปฏิวัติอุตสาหกรรมในคริสต์ศตวรรษที่ 18–19 ซึ่งก่อให้เกิดการตรากฎหมายโรงงาน การรวมกลุ่มของแรงงาน และการยกระดับสิทธิแรงงานจากประเด็นทางเศรษฐกิจไปสู่การเป็นส่วนหนึ่งของหลักสิทธิมนุษยชนสากล ตามปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ค.ศ. 1948 และแนวคิด “วาระการทำงานที่มีคุณค่า” (Decent Work Agenda) ขององค์การแรงงานระหว่างประเทศ บทความมุ่งเน้นการวิเคราะห์ว่ากฎหมายแรงงานมิได้เป็นเพียงกลไกเชิงบังคับทางกฎหมาย หากแต่เป็นสถาบันทางสังคมที่ทำหน้าที่ถ่วงดุลอำนาจระหว่างนายจ้างกับลูกจ้าง และคุ้มครองศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ของแรงงานในระบบเศรษฐกิจสมัยใหม่ ภายใต้บริบทประเทศไทย ได้วิเคราะห์กฎหมายแรงงานสำคัญ ได้แก่ พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2568) พระราชบัญญัติเงินทดแทน พ.ศ. 2537 และพระราชบัญญัติแรงงานสัมพันธ์ พ.ศ. 2518 ซึ่งกำหนดมาตรฐาน ขั้นต่ำของการจ้างงาน การคุ้มครองค่าจ้าง สวัสดิการ ความปลอดภัยในการทำงาน การเลิกจ้าง และสิทธิในการรวมกลุ่มและเจรจาต่อรอง บทความชี้ให้เห็นว่า การคุ้มครองสิทธิแรงงานที่มีประสิทธิผลจำเป็นต้องอาศัยการบังคับใช้กฎหมายภายใต้หลักนิติธรรมควบคู่กับการยึดถือหลักความยุติธรรมทางสังคม เพื่อให้กฎหมายแรงงานสามารถทำหน้าที่เป็นเครื่องมือในการสร้างความเป็นธรรม ความเสมอภาค และความมั่นคงในความสัมพันธ์แรงงาน อันเป็นรากฐานสำคัญของสังคมประชาธิปไตยที่ยั่งยืน