องค์ความรู้ จิตสำนึกรักษ์ และกระบวนการสืบทอดภูมิปัญญาด้านดนตรี ของกลุ่มชาติพันธุ์ในจังหวัดเชียงราย องค์ความรู้ จิตสำนึกรักษ์ และกระบวนการสืบทอดภูมิปัญญาด้านดนตรีของกลุ่มชาติพันธุ์ในจังหวัดเชียงราย

บทคัดย่อ

เชียงราย เป็นจังหวัดที่มีความหลากหลายทางกลุ่มชาติพันธุ์ อย่างไรก็ตามการเปลี่ยนแปลงทางสังคมในยุคปัจจุบันส่งผลกระทบต่อจิตสำนึก และกระบวนการสืบทอดองค์ความรู้ไปยังคนรุ่นใหม่ การศึกษาวิจัยครั้งนี้มุ่งศึกษาวิเคราะห์องค์ความรู้ด้านดนตรีของกลุ่มชาติพันธุ์ 17 กลุ่มในจังหวัดเชียงราย ศึกษาแนวทางการสร้างจิตสำนึกรักษ์ทางวัฒนธรรม และศึกษารูปแบบกระบวนการสืบทอดดนตรีไปสู่เยาวชน โดยใช้กระบวนการศึกษาแบบดนตรีชาติพันธุ์วิทยา และกระบวนการมีส่วนร่วมของชุมชน เป็นแนวทางดำเนินการศึกษาวิจัย

โดยสรุป การวิเคราะห์องค์ความรู้ภูมิปัญญาด้านดนตรีของกลุ่มชาติพันธุ์ในจังหวัดเชียงราย รวมทั้งสิ้น 17 กลุ่มชาติพันธุ์ โดยแต่ละกลุ่มชาติพันธุ์มีเครื่องดนตรีเฉพาะของชาติพันธุ์ โดยมีการจัดประเภท บทบาทหน้าที่ของวัฒนธรรมดนตรีทั้งการบรรเลงเครื่องดนตรี และการขับร้องเพลงประกอบการบรรเลงเครื่องดนตรีในภาษาของตนเอง เพื่อนำมาบรรเลงรวมวงกันใช้ในกิจกรรมประเพณีในชุมชนของตนเอง ด้านแนวทางการสร้างจิตสำนึกรักษ์ในวัฒนธรรมดนตรีชาติพันธุ์ให้กับเยาวชนในท้องถิ่น นั้น ควรมีกระบวนการสืบทอดองค์ความรู้ที่เหมาะสมกับสภาพการณ์ และสิ่งแวดล้อมในปัจจุบัน รวมทั้งมีปัจจัยเสริมได้แก่ (1) การส่งเสริมการสร้างอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรม ผ่านปัจจัยขั้นพื้นฐานในการดำเนินชีวิตกลุ่มชาติพันธุ์ (2) การส่งเสริมสภาพคล่องทางเศรษฐกิจในชุมชน (3) การส่งเสริมกระบวนการทำวิจัยด้านวัฒนธรรมดนตรีในชุมชน (4) การสนับสนุนการสร้างศูนย์การเรียนรู้ทางวัฒนธรรมในชุมชน และกระบวนการสืบทอดภูมิปัญญาด้านดนตรีชาติพันธุ์ที่เหมาะสมกับสภาพการณ์ปัจจุบัน พบว่า ผู้สอนควรสร้างความเข้าใจความหมายของเพลงก่อนการฝึกปฏิบัติด้วยวิธีการสอนแบบเล่าเรื่อง มีการอธิบายทำความเข้าใจเรื่องการตั้งเสียง กายภาพเครื่องดนตรี และควรมีโน้ตเพลง หรือเอกสารประกอบเพื่อจักทำให้เห็นภาพและจดจำได้ง่ายมากขึ้น สามารถนำมาทบทวนได้เสมอ