การบริโภคของผู้สูงอายุในภาคเหนือ: บทบาทและการเปลี่ยนผ่านสู่การเป็นผู้สูงอายุที่มีศักยภาพ

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยเกี่ยวกับผู้สูงอายุได้รับความสนใจอย่างกว้างขวางในหลายสาขาวิชา โดยเฉพาะในมิติของการเปลี่ยนแปลงบทบาท ความสัมพันธ์เชิงอำนาจ และการปรับเปลี่ยนสถานภาพเมื่อกลายเป็นผู้สูงอายุ งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ศึกษาการบริโภคของผู้สูงอายุในภาคเหนือที่ส่งเสริมการเปลี่ยนผ่านไปสู่การเป็นผู้สูงอายุที่มีศักยภาพ ใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ โดยดำเนินการเก็บรวบรวมข้อมูลผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึกกับผู้สูงอายุในพื้นที่ 8 จังหวัดภาคเหนือ จำนวนทั้งสิ้น 72 คน และทำการวิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการศึกษาพบว่า ผู้สูงอายุในภาคเหนือพึ่งพาตนเองและมั่นใจในความปลอดภัยของอาหาร เนื่องจากเป็นผู้กำหนดวัตถุดิบที่ใช้ในการประกอบอาหารที่มาจากการเพาะปลูกด้วยตนเองและแหล่งอาหารจากธรรมชาติ ใช้ภูมิปัญญาและทักษะในการปรุงอาหารด้วยกรรมวิธีที่หลากหลายเพื่อรับประทานในแต่ละมื้ออาหาร รับประทานอาหารตามความรู้และประสบการณ์ที่มีความเชื่อมโยงกับบริบททางสังคม วัฒนธรรมและความเชื่อ มีพฤติกรรมการบริโภคที่ส่งเสริมสุขภาวะด้วยการรับประทานอาหารครบมื้อ โดยมีส่วนประกอบของผัก เนื้อปลาเป็นหลัก หลีกเลี่ยงการรับประทานอาหารที่อาจทำให้เกิดความเจ็บป่วย การบริโภคอาหารตามที่กล่าวมานี้ไม่เพียงช่วยส่งเสริมสุขภาพ แต่เป็นกิจกรรมเชิงรุกที่เชื่อมโยงกับมิติสุขภาพ การมีส่วนร่วม วัฒนธรรม การเรียนรู้ และการสร้างอัตลักษณ์ ซึ่งมีส่วนช่วยในการเปลี่ยนผ่านไปสู่การเป็นผู้สูงอายุที่มีศักยภาพ แม้การศึกษานี้จะเป็นการสร้างพื้นฐานความรู้เกี่ยวกับการบริโภคของผู้สูงอายุภายในบริบทสังคมและวัฒนธรรมเฉพาะ ทว่าช่วยให้มองเห็นผู้สูงอายุที่ก้าวเข้ามาเป็นตัวแสดงสำคัญในการเปลี่ยนผ่านภาพลักษณ์ของผู้อ่อนแอ (Passive object) มาเป็นผู้สูงอายุที่มีศักยภาพ (Active aging)