เสียงของท้องถิ่นสู่สินค้าทางวัฒนธรรม: การสร้างภาพตัวแทนและการทำให้เป็นสินค้าของดนตรีล้านนาผ่านแผ่นเสียง พุทธทศวรรษ 2460-2500
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความวิจัยฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพัฒนาการทางประวัติศาสตร์ของเทคโนโลยีการบันทึกเสียงและผลกระทบต่อวัฒนธรรมดนตรีล้านนาในช่วงปี พ.ศ. 2460–2500 ซึ่งเป็นช่วงเวลาสำคัญของการเปลี่ยนผ่านจากดนตรีมุขปาฐะสู่รูปแบบสิ่งบันทึกเสียงเชิงพาณิชย์ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพวิเคราะห์ข้อมูลเชิงประวัติศาสตร์จากแผ่นเสียงเก่าและเอกสารชั้นต้น
ผลการศึกษาพบว่า การนำเทคโนโลยีบันทึกเสียงเข้ามาใช้ในพื้นที่วัฒนธรรมดนตรีล้านนาได้ก่อให้เกิดกระบวนการการทำให้เป็นสินค้า โดยเปลี่ยนดนตรีจากเดิมที่เป็นการบรรเลงแบบจารีตไปสู่ผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าแลกเปลี่ยนในระบบทุนนิยม กระบวนการนี้ส่งผลให้นักดนตรีท้องถิ่นโดยเฉพาะศิลปินซอ ต้องเผชิญกับสภาวะการถูกทำให้เป็นมาตรฐานเพื่อตอบสนองต่อข้อจำกัดของเทคโนโลยีและรสนิยมของตลาดส่วนกลาง นอกจากนี้ แผ่นเสียงยังทำหน้าที่เป็นเครื่องมือในการสร้างภาพตัวแทนของความเป็นล้านนาที่ถูกเลือกสรรและปรุงแต่งให้มีความอ่อนหวานหรือลึกลับ เพื่อสร้างภาพลักษณ์ความเป็นอื่นที่ตอบสนองต่อความโหยหาอดีตของผู้บริโภคชนชั้นกลางทั้งสยามและล้านนา การศึกษานี้เสนอว่า แผ่นเสียงเป็นทั้งเครื่องมือในอนุรักษ์เสียงดนตรีและเป็นพื้นที่ของการปะทะและต่อรองความหมายทางวัฒนธรรมภายใต้อิทธิพลของรัฐและอุตสาหกรรมวัฒนธรรมในยุคเปลี่ยนผ่านของสังคมไทย
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อเขียนทั้งหมดทีปรากฏในวารสารสังคมศาสตร์ เป็นความคิดเห็นของผู้เขียนโดยเฉพาะ มิใช่ทัศนคติของคณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ หรือกองบรรณาธิการวารสารสังคมศาสตร์
เอกสารอ้างอิง
กรกวี ธาราพันธรักษ์. 2564. ตามรอยช่างซอล้านนาในอดีต. กรุงเทพฯ: ทริปเพิ้ล กรุ๊ป.
กรมศิลปากร. 2496. ลิลิตพระลอ. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร.
กาญจนา แก้วเทพ, และ สมสุข หินวิมาน. 2551. สายธารแห่งนักคิดทฤษฎีเศรษฐศาสตร์การเมืองกับสื่อสารศึกษา. นนทบุรี: ภาพพิมพ์.
ซิงเกอร์, ปีเตอร์. 2558. มาร์กซ: ความรู้ฉบับพกพา. แปลโดย เกษียร เตชะพีระ. กรุงเทพฯ: โอเพ่นเวิลด์ส พับลิชชิ่ง เฮาส์.
ธรณัส หินอ่อน. 2561ก. การศึกษาเพลงละครร้องกลุ่มคณะละครร้องปรีดาลัยจากแผ่นเสียงโบราณ. รายงานผลการวิจัย. คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น.
__________. 2561ข. “การศึกษาเพลงละครร้องกลุ่มคณะละครร้องปรีดาลัยจากแผ่นเสียงโบราณ.” วารสารครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 46(4): 188-210.
ธิษณา วีรเกียรติสุนทร. 2553. “จดหมายเหตุของหมอเดวิด ริชาร์ดสัน: ภาพสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างล้านนา อังกฤษ สยาม และพม่า.” ใน 100 เอกสารสำคัญ: สรรพสาระประวัติศาสตร์ไทย ลำดับที่ 3, แก้ไขโดย วินัย พงศ์ศรีเพียร, 153-194. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.).
เนื้ออ่อน ขรัวทองเขียว. 2553. “รัฐสยามกับล้านนา พ.ศ. 2417-2476.” วิทยานิพนธ์ปริญญาอักษรศาสตรดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาประวัติศาสตร์, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย.
บรัดเลย์, แดน บีช. 2416. หนังสืออักขราภิธานศรับท์. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว.
พงษ์ศิลป์ อรุณรัตน์. 2556. สังคีตสมัย. กรุงเทพฯ: โครงการตำราและหนังสือคณะอักษรศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร.
พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว. 2497. พระราชนิพนธ์เรื่องไกลบ้าน. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์คุรุสภา.
มาร์กซ์, คาร์ล. 2542. ว่าด้วยทุน: เศรษฐศาสตร์การเมืองวิพากษ์. แปลโดย เมธี เอี่ยมวรา. กรุงเทพฯ: ธีรทรรศน์.
ราชบัณฑิตยสภา. 2476. บทแผ่นเสียงของราชบัณฑิตยสภา ชุดที่ 1. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์สยามพณิชยการ.
วสันต์ ปัญญาแก้ว. 2561. วัฒนธรรมศึกษาเบื้องต้น. เชียงใหม่: คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
วัชรพล พุทธรักษา. 2559. สินค้า มูลค่า และสภาวะแปลกแยกในหนังสือ ว่าด้วยทุน ของคาร์ล มาร์กซ์. สืบค้นเมื่อ 10 มกราคม 2569. https://bit.ly/30nMVXQ.
สงกรานต์ สมจันทร์. 2557.“ระบบเสียงและเพลงแห่ของวงพาทย์ค้องในจังหวัดเชียงใหม่และจังหวัดลำพูน.” วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาดนตรี, มหาวิทยาลัยมหิดล.
__________. 2563. ประวัติดนตรีล้านนา. 2. เชียงใหม่: คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่.
__________. 2567. ดนตรีล้านนาสาระ. เชียงใหม่: ศูนย์ความเป็นเลิศด้านดนตรีและนาฏศิลป์ล้านนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเชียงใหม่.
สมิธ, เฮอร์เบิร์ต วาริงตัน. 2562. ห้าปีในสยาม. เล่มที่ 1 แปลโดย เสาวลักษณ์ กีชานนท์. กรุงเทพฯ: สำนักวรรณกรรมและประวัติศาสตร์ กรมศิลปากร.
หลวงอนุสารสุนทรกิจ. 2562. ภาพถ่ายฟิล์มกระจกเมืองเชียงใหม่. ฉะเชิงเทรา: ศิริวัฒนาอินเตอร์พริ้นท์.
อนุสรณ์ อุณโณ, จันทนี เจริญศรี, และ สลิสา ยุกตะนันทน์. 2558. อ่านวิพากษ์ มิเชล ฟูโกต์. กรุงเทพฯ: ศยาม.
อนุสรณ์ในงานพระราชทานเพลิงศพ นาย ต. ธันวารชร บ.ม. 2514. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์สามมิตร.
อรุณรัตน์ วิเชียรเขียว. 2554. สังคมและวัฒนธรรมล้านนาจากคำบอกเล่า. เชียงใหม่: ส. การพิมพ์.
Adorno, Theodor W. 1991. The Culture Industry: Selected Essays on Mass Culture, edited by Jay M. Bernstein. London: Routledge.
Brooks, Tim, and Dick Spottswood. 2004. Lost Sounds: Blacks and the Birth of the Recording Industry, 1890-1919. Illinois: University of Illinois Press.
Delaunay, Charles. 1938. Hot Discography. Paris: Hot Jazz.
Feaster, Patrick. 2023. "Discography." In A Most Valuable Medium: The Remediation of Oral Performance on Early Commercial Recordings, 169–200. Indiana: Indiana University Press.
Hall, Stuart. 2013. "The Work of Representation." In Representation: Cultural Representations and Signifying Practices, edited by Stuart Hall, Sean Nixon and Jessica Evans, 1-47. California: SAGE Publications.
Malm, Krister. 1952. "The music industry." In Ethnomusicology: An Introduction, edited by Helen Myers, 349-364. New York: W. W. Norton & Company.
Marx, Karl. 2002. "Economic and Philosophic Manuscripts of 1844." Marxists Internet Archive. Accessed 25 December, 2025 https://www.marxists.org/archive/marx/works/download/pdf/Economic-Philosophic-Manuscripts-1844.pdf.
Mitchell, James Leonard. 2022. Music and Recording in King Chulalongkorn’s Bangkok. Bangkok: Silkworm Books.
__________. 2017. "The Siamese record industry 1903-1940." In Contributions to the History of the Record Industry, edited by Pekka Gronow, Christiane Hofer and Matthias Böhm, 18-26. Vienna: Gesellschaft für Historische Tonträger.
Myers-Moro, Pamela Ann. 1993. Thai music and musicians in contemporary Bangkok: An ethnography. Ph.D. Dissertation, University of California. Accessed 3 January, 2025. https://www.semanticscholar.org/paper/Thai-music-and-musicians-in-contemporary-Bangkok-Myers-Moro/5bc485aa6cb434978b3f6ba5043075ced374c7f6.
Nettl, Bruno. 2015. The Study of Ethnomusicology: Thirty-Three Discussions. Illinois: University of Illinois Press.
Racevskis, Karlis. 2005. "Edward Said and Michel Foucault: Affinities and Dissonances." Research in African Literatures 36(3): 83–97.
Rust, Brian. 1978. Jazz Records, A-Z, 1897-1931. New York: Arlington House.
Said, Edward W. 1995. Orientalism. Haryana: Penguin Books India.
Sterne, Jonathan. 2003. The Audible Past: Cultural Origins of Sound Reproduction. North Carolina: Duke University Press.
Stevenson, Gordon. 1972. "Discography: Scientific, Analytical, Historical and Systematic." Library Trends 21(1): 101-135.
Stumpf, Carl. 1901. "Tonsystem und Musik der Siamesen." Beiträge zur Akustik und Musikwissenschaft 3: 69-138.
Taylor, Timothy D. 1997. Global Pop: World Music, World Markets. London: Routledge.
__________. 2007. Beyond Exoticism: Western Music and the World. North Carolina: Duke University Press.
__________. 2012. The Sounds of Capitalism: Advertising, Music, and the Conquest of Culture. Chicago: The University of Chicago Press.
__________. 2013. "Globalized New Capitalism and the Commodification of Taste." In The Cambridge History of World Music, edited by Philip V. Bohlman, 744–764. Cambridge: Cambridge University Press.
Yampolsky, Philip Bradford. 2013. "Music and media in the Dutch East Indies: Gramophone records and radio in the late colonial era, 1903-1942." Doctoral dissertation, University of Washington.
