“เมืองหลวงแห่งลอตเตอรี่”: ท้องถิ่นนิยมที่มิอาจลงหลักปักฐานของอำเภอวังสะพุงจังหวัดเลย พุทธทศวรรษ 2540-2560
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
บทความฉบับนี้มีจุดประสงค์ที่จะศึกษาการก่อตัวขึ้นของอัตลักษณ์ “เมืองหลวงแห่งลอตเตอรี่” หรือ ความเป็นเมืองแห่งคนขายลอตเตอรี่ของอำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย และความสัมพันธ์เชิงอำนาจกับอัตลักษณ์รูปแบบอื่นที่ดำรงอยู่ในท้องถิ่น โดยอาศัยการวิเคราะห์ข้อมูลจากการสัมภาษณ์ผู้ประกอบการลอตเตอรี่ควบคู่ไปกับเอกสารการวิจัย หนังสือพิมพ์และสื่อสังคมออนไลน์ งานศึกษานี้พบว่าตัวตนของท้องถิ่นดังกล่าวถือกำเนิดมาพร้อมกับการขยายตัวของผู้ประกอบการลอตเตอรี่ ในช่วงพุทธทศวรรษ 2540 และด้วยวิถีชีวิตที่สัมพันธ์อยู่กับวงจรการประกอบการลอตเตอรี่อย่างแนบแน่นคนวังสะพุงจึงยึดถือเอาคุณลักษณะความเมืองแห่งคนขายลอตเตอรี่เข้าเป็นส่วนหนึ่งของอัตลักษณ์ทางสังคมของตนเองไปโดยปริยาย อย่างไรก็ตามอัตลักษณ์ที่ว่านี้กลับถูกละเลยและมองข้ามจากหน่วยงานรัฐและผู้มีอำนาจในท้องถิ่น โดยเลือกที่จะเชิดชูอัตลักษณ์เชิงการท่องเที่ยวและศีลธรรมซึ่งขัดกับสถานะของลอตเตอรี่ที่ติดภาพของการเป็นอบายมุข ขณะเดียวกันกลุ่มผู้ประกอบการที่เข้ามามีส่วนต่อการเคลื่อนไหว อัตลักษณ์ก็ขาดเอกภาพเนื่องจากประกอบไปด้วยกลุ่มคนที่มีสถานะและวัตถุประสงค์การเคลื่อนไหวที่ต่างกัน รวมถึงประชาชนทั่วไปก็ทำได้เพียงเคลื่อนไหวเชิงสัญลักษณ์ ไม่สามารถสร้างความเปลี่ยนแปลงได้อย่างเป็นรูปธรรม ความโดดเด่นของวิถีเศรษฐกิจการจำหน่ายลอตเตอรี่จึงไม่สามารถลงหลักปักฐานกลายเป็นตัวตนของท้องถิ่น หรือใช้เป็นเครื่องมือสำหรับต่อรองปกป้องผลประโยชน์ของคนท้องถิ่นได้
Article Details
อนุญาตภายใต้เงื่อนไข Creative Commons Attribution-NonCommercial-NoDerivatives 4.0 International License.
ข้อเขียนทั้งหมดทีปรากฏในวารสารสังคมศาสตร์ เป็นความคิดเห็นของผู้เขียนโดยเฉพาะ มิใช่ทัศนคติของคณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ หรือกองบรรณาธิการวารสารสังคมศาสตร์
เอกสารอ้างอิง
กรมวิชาการ กระทรวงศึกษาธิการ.2529. เรารักเมืองเลย หนังสืออ่านเพิ่มเติมชุดสร้างเสริมประสบการณ์ชีวิตชั้นประถมศึกษาปีที่3-4. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์ครุสภาลาดพร้าว.
กรมศิลปากร. 2544. วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์เอกลักษณ์และภูมิปัญญาจังหวัดเลย. กรงุเทพฯ: กรมศิลปากร.
กรุงเทพธุรกิจ. 2565. “จ.เลย หากไร้อาชีพขายหวย ลอตเตอรี่ จะขาดรายได้ต่อปีกว่า 6,000 ล้าน.” สืบค้นเมื่อ1 ธันวาคม 2568. https://www.bangkokbiznews.com/ lifestyle/1016178.
กองบรรณาธิการ HI-CLASS. 2546. “เรื่องหวย-หวย ของชัยวัฒน์ พสกภักดี.” HI – CLASS 20(227): 50-61.
การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. 2524. “อนุสาร อ.ส.ท. ฉบับแนะนำจังหวัดเลย.” อนุสาร อ.ส.ท. 21(7): 1-84.
ข่าวสด. 2557.“ปิดถนนโวยยี่ปั๊วขายหวยแพง.” 27 กรกฎาคม 2557.
________. 2558. “ม็อบหวยปิดถนนฉุนโก่งราคา.” 6 พฤศจิกายน 2558.
คายส์, ชาร์ลส์ เอฟ. 2552. แนวคิดท้องถิ่นภาคอีสานนิยมในประเทศไทย. แปลโดย รัตนา โตสกุล.อุบลราชธานี: ศูนย์วิจัยสังคมอนุภูมิภาคลุ่มน้ำโขง คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี.
ดารารัตน์ เมตตาริกานนท์. 2546. การเมืองสองฝั่งโขง. กรุงเทพฯ: มติชน.
เที่ยวเฉยเลย. 2568. “Landmark แห่งใหม่ของ #จังหวัดเลย #ชาวอำเภอวังสะพุง เรียกร้อง ต้องเป็น ลอตเตอรี่เท่านั้น!.” Facebook. สืบค้นเมื่อ1 ธันวาคม 2568. https://www.facebook.com/tiewChoeyloei/photos/landmark-แห่งใหม่ของ-จังหวัดเลยชาวอำเภอวังสะพุง-เรียกร้อง-ต้องเป็น-ลอตเตอรี่เท่า/1308173550945871/.
ไทยรัฐออนไลน์. 2561. “เปิดคลิปขบวนเซิ้งหวย งานดอกฝ้ายบานเมืองเลย หวยไม่หายแถมม่วนอีหลี”. ไทยรัฐ. สืบค้นเมื่อ 1 ธันวาคม 2568. https://www.thairath.co.th/news/society/1193793
นวลน้อย ตรีรัตน์, และณัฏฐาภรณ์ เลียมจรัสกุล. 2552. “ธรรมาภิบาลในองค์กรของรัฐ :กรณีศึกษาสำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล.” ใน รายงานวิจัยฉบับสมบูรณ์โครงการธรรมาภิบาลในองค์กรของรัฐ :กรณีศึกษารัฐวิสาหกิจไทย.กรุงเทพฯ: กองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.).
นิธิ เอียวศรีวงศ์. 2536. ท่องเที่ยวบุญบั้งไฟในอีสาน : บุญบั้งไฟต้องรับใช้ชาวยโสธรไม่ใช่ชาวยโสธรรับใช้บุญบั้งไฟ. กรุงเทพฯ: มติชน.
แนวหน้า. 2563. “รู้หรือไม่? ทำไมคนวังสะพุง จ.เลย ขายลอตเตอรี่มากที่สุดในประเทศไทย.” สืบค้นเมื่อ 1 ธันวาคม. 2568. https://www.naewna.com/likesara/532681.
พรพิทักษ์ แม้นศิริ. 2551. “เทศกาลดอกฝ้ายบานมะขามหวานเมืองเลยกับวิถีชีวิตไทยเลย.” วิทยานิพนธ์ปริญญาศิลปศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาไทยศึกษาเพื่อการพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย.
พัฒนา กิตติอาษา. 2557. สู่วิถีอีสานใหม่. กรุงเทพฯ: วิภาษา.
พัฒนา กิติอาษา. 2546. ท้องถิ่นนิยม : การทบทวนทฤษฎีและกรอบแนวคิด. พิมพ์ครั้งที่ 2. กรุงเทพฯ: คณะกรรมการสภาวิจัยแห่งชาติ สาขาสังคมวิทยา สำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ.
พิสิษฐ์ กิจเรณู. 2541. การพึ่งตนเองทางเศรษฐกิจของชาวชนบทอีสาน : กรณีศึกษากลุ่มชาวบ้านผู้เร่ขายลอตเตอรี่ บ้านโพนงาม หมู่ที่ 3 ตำบลทรายขาว อำเภอวังสะพุง จ.เลย. เลย: สำนักงานพัฒนาชุมชน.
มติชน. 2542. “‘หวยรัฐบาล’สินค้า ‘ความหวัง’ขายดีสวนกระแสไอเอ็มเอฟ.” 24 มีนาคม 2542.
________. 2555. “ม็อบลอตเตอรี่ฮือปิดถนน.” 20 มกราคม 2555.
________. 2557. “หวยวังสะพุงขู่บุกกองสลาก.” 7 กรกฎาคม 2557.
________. 2558. “ผู้ค้าสลากรายย่อยร้องผวจ.เลย.” 20 กรกฎาคม 2558.
________. 2564 “ค้าหวยเลยยอมให้ตร.จับ โวยไม่เอาผิด ‘ยี่ปั๊ว ซาปั๊ว’.” 8 กุมภาพันธ์ 2564.
รัตพงษ์ สอนสุภาพ, และศรัณย์ ธิติลักษณ์. 2554. สลากกินแบ่งรัฐบาล: โครงสร้างอำนาจและผลประโยชน์ของใคร?. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.).
เลยก๋อ. 2568ก. “คำขวัญทั้ง 14 อำเภอของจังหวัดเลย.” Facebook. สืบค้นเมื่อ1 ธันวาคม 2568. https://www.facebook.com/photo/?fbid=1049655027192094&set=pcb.1049655140525416.
________. 2568ข. “เมื่อรูปปั้นผีตาโขนถูกปรับปรุงใหม่ให้เข้ากับเมืองแห่งลอตเตอรี่.” Facebook. สืบค้นเมื่อ 1 ธันวาคม 2568.
ผhttps://www.facebook.com/photo/?fbid=1093489812808615&set=a.451172820373654.
วชิรวรรณ เทียมทัน. 2545. “วิถีชีวิตคนขายลอตเตอรี่: กรณีศึกษาอำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย.” วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาไทยศึกษาเพื่อการพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย.
วิเชียร ตันศิริมงคล. 2555.“เครือข่ายและระบบอุปถัมภ์ทางการเมืองในสลากกินแบ่งรัฐบาลไทย.” วารสารเศรษฐศาสตร์การเมืองบูรพา 3(1): 107-129.
วีระชัย ศิริศักดิ์. 2546. “การศึกษาสภาพการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจของผู้ประกอบการขายสลากกินแบ่งรัฐบาล:กรณีศึกษาอำเภอวังสะพุง จังหวัดเลย”. วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรบัณฑิต สาขาสังคมศาสตร์เพื่อการพัฒนา มหาวิทยาลัยราชภัฏเลย.
วีระศักดิ์ พฤกษเทเวศ. 2556. “ชุมชนผู้ขายลอตเตอรี่ : การศึกษาการเปลี่ยนแปลงทางด้านเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรมในภาคอีสาน.” ดุษฎีนิพนธ์ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชาวัฒนธรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาสารคาม.
ศิริพร อำไพพงษ์. 2545. “สาววังสะพุง.” ลูกทุ่งบ้านดอน ชุดที่ 5 สองคนบนทางใจ. กรุงเทพฯ: แกรมมี่โกลด์.
สมชัย ภัทรธนานันท์. 2559. ทฤษฎีขบวนการเคลื่อนไหวทางสังคมและการประท้วงทางการเมือง. นนทบุรี:อินทนิล.
สำนักงานจังหวัดเลย. 2565. รายงานประจำปี 2565. เลย: สำนักงานจังหวัดเลย.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. 2553. “โครงการสำรวจผู้มีอาชีพขายสลากกินแบ่งรัฐบาล (ลอตเตอรี่) จังหวัดเลย พ.ศ. 2553.” สืบค้นเมื่อ1 ธันวาคม 2568. https://www.nso.go.th/nsoweb/nso/statistical_system?%2Fnso%2Fstatistical_system=&search=&owner_type_1=&nso_project_type=&nso_project=&nso_year=&nso_province_type1=710&nso_ministry=&nso_department=&nso_year_type2=&nso_sector_type2=&page=228#gsc.tab=0.
สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล. 2554. รายงานประจำปี 2554. กรุงเทพฯ : สำนักงานสลากกินแบ่งรัฐบาล.
เสาวลักษณ์ สุขวิรัช, บก. 2539. ท้องถิ่นนิยมในสังคมไทย. กรุงเทพฯ: สถาบันนโยบายศึกษา ร่วมกับมหาวิทยาลัยวลัยลักษณ์.
อนุพงษ์ จันทะแจ่ม. 2561. “เร่ขายลอตเตอรี่:ชีวติทางเศรษฐกิจบนฐานการเคลื่อนย้ายของคนเมืองเลย.”วิทยานิพนธ์ศิลปศาตรมหาบัณฑิต สาขาวิชามานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์.
อานนท์ ผกากรอง. 2544. พฤติกรรมการดำเนินธุรกิจบริการ (ขายลอตเตอรี่) ของประชาชนในเขตจังหวัดเลย. เลย : สาขาวิชาเศรษฐศาสตร์ คณะวิทยาการจัดการ สถาบันราชภัฏเลย.
Khaosod Online. 2565ก. “ผู้ค้าหวย จ.เลย ปักหลักทำเนียบ รอยื่นหนังสือถึงบิ๊กตู่ ปลด ผอ.กองสลาก.” ข่าวสด. สืบค้นเมื่อ 1 ธันวาคม 2568. https://www.khaosod.co.th/politics/news_7166407https://www.khaosod.co.th/politics/news_7166407.
________. 2565ข. “เลย ตั้งอนุสาวรีย์ ‘ลุงเยี่ยน’ ผู้บุกเบิกขายลอตเตอรี่รายแรก นำความร่ำรวยสู่คนวังสะพุง.” ข่าวสด. สืบค้นเมื่อ 1 ธันวาคม 2568. https://www.khaosod.co.th/around-thailand/news_7151570.
MGR Online. 2554. “ตลาดนัดลอตเตอรี่"วังสะพุง"สะพัด 2 พัน ล./เดือน-ชาวบ้านครึ่งแสนยึดเป็นอาชีพรายได้หลักหมื่น.” ผู้จัดการ. สืบค้นเมื่อ1 ธันวาคม 2568. https://mgronline.com/local/detail/9540000097201.
Rigg, Jonathan. 2019. More than Rural: Textures of Thailand’s Agrarian Transformation. Honolulu: University of Hawai'i Press.
